ترجمه و تفسير نهج البلاغه ( فارسي ) — صفحة 91

[ پيشتاز در مكتب ماكياولى ] در موقع بلند كردن قرآنها در سرنيزه‌ها با كمال صراحت و اصرار شديد ، سپاهيان خود را از نقشهء شوم آن دو عضو مكتب ماكياولى مطلع ساخت و از دست كشيدن آنان از جنگ سخت بر آشفت و نهى اكيد فرمود . 2 - هنگامى كه اكثريت سطحىنگر از سپاهيان امير المؤمنين با مكرپردازيهاى جانوران معاويه پرستى مانند اشعث بن قيسها و ديگر مزدوران وى فريب آن نقشهء شوم را خوردند ، و امير المؤمنين را در صورت عدم پذيرش حكميت تهديد به قتل نمودند و شيرازهء سپاه را از هم گسيختند ، با اين كه بنا به نقل همهء مورخين علامات پيروزى امير المؤمنين آشكار شده بود ، او را با توسل به رأى اكثريت مجبور به پذيرش حكميت نمودند . مسلم است كه اگر آن حضرت حكميت را نمىپذيرفت ، باستثناى چند نفر محدود مانند مالك اشتر و قيس بن سعد بن عباده [ بر فرض اين كه قيس در همان روزها حضور داشته است ] همهء آنان مىگفتند : پس كجا رفت « * ( وَأَمْرُهُمْ شُورى بَيْنَهُمْ » ) * ( 1 ) پس كو * ( « فَبِما رَحْمَةٍ مِنَ الله » ) * ( 2 ) ( و امر مسلمانان در ميان خودشان با مشورت است ) ، ( و با آنان مشورت كن ) مشورت و رأى اكثريت بر اينست كه ما حكميت را بپذيريم ، و فرزند ابي طالب استبداد مىورزد . 3 - پس از اين مرحله ، مرحلهء تعيين حكم فرا مىرسد . در اين مرحله نيز با تمسك به همان مشورت و اكثريت ابو موسى اشعرى با تمام مخالفتى كه امير المؤمنين در تعيين وى براى حكميت ابراز فرمود ، تعيين گشت . چنان كه از جريان اين مراحل روشن مىشود ، در هيچ نقطه اى از اين مراحل امير المؤمنين از هواى آنان تبعيت ننموده است ، بلكه آنان از روى جهل و حماقت ، موقعيتى را پيش مىآوردند كه قانون همان موقعيت را امير المؤمنين مراعات مىفرمود ، مانند كودكانى كه در حركاتش به لب بام برسند ، مادرشان پيش از