ترجمه و تفسير نهج البلاغه ( فارسي ) — صفحة 85

مىكند تا بداند كه آنان مىتوانند از اين آزمايشها در آيند يا نه مانند : * ( وَلَقَدْ فَتَنَّا الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ فَلَيَعْلَمَنَّ الله الَّذِينَ صَدَقُوا وَلَيَعْلَمَنَّ الْكاذِبِينَ ) * ( 1 ) ( و ما كسانى را كه پيش از آنان بودند آزمايش كرديم تا خدا بداند كسانى را كه صدق مىورزند و بداند كسانى را كه در ادعاى خود كاذبند ) . با نظر به دو مسئلهء فوق حل اين مشكل چنين است كه : خداوند با آزمايشهائى كه در بارهء انسانها انجام مىدهد ، با بروز نتايج آن آزمايشها ، معلوم خداوندى جنبهء عينى به خود مىگيرد ، يعنى مثلا با آزمايش حضرت ابراهيم خليل ( ع ) معلوم خداوندى كه موفقيت آن حضرت بود ، در روى صفحهء هستى تحقق پيدا مىكند . خداوند همهء جريان اقدام ابراهيم ( ع ) را در بارهء ذبح پسرش اسماعيل مىدانست ، اقدام عملى آن حضرت به دستور خداوندى ، نمود عينى آن اقدام را كه معلوم خداوندى است ، تحقق بخشيده است ، نه اين كه خداوند اقدام آن حضرت را نمىدانست و سپس آن را دانست . و بالعكس ، پس از دستور خداوندى ، اقدام اشخاص پليد و ارتكاب آنان به بديها و خلاف دستور خداوندى چنان نيست كه خداوند علم تازه اى به كار آنان پيدا مىكند ، بلكه معلوم الهى جنبهء عينى و تحققى در روى صفحهء هستى به خود مىگيرد . چهار آيه از قرآن مجيد مىتواند اشاره اى به همين معنى بوده باشد : آيهء يكم - * ( وَلِيُمَحِّصَ الله الَّذِينَ آمَنُوا وَيَمْحَقَ الْكافِرِينَ ) * ( 2 ) [ آن تلاش - هاى جهاد را كه خدا براى شما دستور داده است ] ( . . . و تا تصفيه كند كسانى را كه ايمان آورده‌اند و نابود كند كافران را ) . آيهء دوم - * ( ثُمَّ أَنْزَلَ عَلَيْكُمْ مِنْ بَعْدِ الْغَمِّ أَمَنَةً نُعاساً يَغْشى طائِفَةً مِنْكُمْ ) * ( 3 ) ( و تا خداوند آزمايش كند آنچه را كه درون سينه‌هاى شما است و تصفيه كند آنچه را كه در دلهاى شما است ) .