شده است و مىتوان گفت : هر مكتب كه براى كل مجموعى جهان هستى نقشهء معينى را مىپذيرد ، چه آن مكتب الهى باشد و چه غير الهى ، حقيقتى را بعنوان نقشهء تعيين كنندهء سرگذشت و سرنوشت عالم هستى با همهء اجزاء و روابطش قبول كرده است ، هر چند كه اين نقشهء معين را با اصطلاحاتى مختلف بيان نمودهاند . در مكتب اسلام اين نقشهء معين را با نظر به فعل خالق قضا و با نظر به خود نقشهء تعيين يافته در سرگذشت و سرنوشت عالم هستى قدر مىنامند .
آيات و روايات مربوط به قضا و قدر فراوان است ، اين آيات و روايات باضافهء دريافتهاى عقلانى ، منبع مباحث مربوط به مسئلهء قضا و قدر قرار گرفته است . بهر حال اين مباحث بسيار مفصل و متنوع و داراى تاريخى بس طولانى است . خلاصهء آن مباحث از ديدگاه مكتب تشيع و عقيدهء آنان چنين است : 1 - خالق مطلق و فيض بخش كل عالم هستى با تمامى اجزاء و روابطش خداوند يكتا است .
2 - خداوند يكتا بهر چه در عالم هستى بوجود مىآيد ، بدون اندك استثناء دانا و عالم است ، بطورى كه حتى به مقدار ذرهاى از آنچه كه تحقق مىيابد ، دانا بوده و از علم آن ذات پاك پوشيده نيست .
3 - جريان خلقت و فيض وجود در عالم هستى در عين حال كه در همهء لحظات و ميلياردم لحظات وابسته به مشيت خداونديست ، مشمول قوانين كلى است و هيچگونه اختلالى در آن قوانين بوجود نمىآيد ، و معجزهها و كرامات و استجابت دعاها استثناء و شكنندهء آن قوانين نيست ، بلكه خود آن امور با نيروهائى از ما وراى طبيعت بوسيلهء استعدادهائى كه خداوند متعال در ارواح انسانها قرار داده است ، در سطوح طبيعت كه داراى سيستم باز است ، تحقق مىيابند .
4 - علم خداوندى بهمهء اجزاء و روابط و مجموع كل عالم هستى علت
ترجمه و تفسير نهج البلاغه ( فارسي ) — صفحة 75
مساهمون: محمد تقي جعفري
ص٧٥