تفسير عمومى خطبه سى و پنجم
2 - الحمد للَّه و أن أتى الدّهر بالخطب الفادح و الحدث الجليل ( سپاس مر خداراست ، اگر چه روزگار حادثه اى بسيار سنگين و رويدادى بزرگ را پيش آورده است ) .
سپاس مر خداراست حتى در ناگوارترين حالات زندگى
اين يك مقام بسيار والائى از تسليم و عبوديت است كه امير المؤمنين عليه السلام داراى آن بوده و آموزنده ترين اصل در « حيات معقول » انسانى است كه بدون برخوردارى از آن ، زندگى جز يك جنبش بىمعنى چيز ديگرى نيست . نخست مىپردازيم به بيان آن حادثهء سنگين و بسيار تلخ كه براى امير المؤمنين عليه السلام پيش آمده بود و سپس مسائلى را در بارهء ناگواريها و تلخىها كه شرور ناميده مىشوند ، مطرح مىنمائيم . اما حادثهء سنگين و بسيار تلخ كه پيش آمده بود ، مسئلهء حكميت بود كه از پيشرفت امير المؤمنين در جنگهاى صفين با معاويهء قدرت پرست ماكياولى صفت جلوگيرى نمود . اين داستان با تدبير شاگرد ماكياولى معاويه انجام گرفت . بدين ترتيب كه هنگامى كه معاويه پيروزى امير المؤمنين را احساس كرد ، با عمرو بن عاص كه همهء شخصيت و ابديت خود را به معاويه فروخته بود ، به مشورت پرداخت .