توضيح و بررسى عبارات پطروشفسكى يكم - پنجم 34 - 30
حق دوم - تنظيم كامل مسائل اقتصادى جامعه 35
حق سوم - تعليم مردم جامعه براى رها ساختن آنان از جهل 35
حق چهارم - تربيت براى گرديدنهاى تكاملى 36
و اما حقى عليكم فالوفاء بالبيعة و النصيحة فى المشهد و المغيب و الاجابة حين ادعوكم و الطاعة حين امركم 37
حقوقى كه زمامدار اسلامى بر مردم جامعهء مسلمين دارد حق يكم - وفاء به بيعت با امام 38
حق دوم - خيرخواهى در باره زمامدار در حضور و غياب 39
حق سوم - پاسخ مثبت مردم به دعوت زمامدار و اطاعت از دستورات او 41
متن خطبهء سى و پنجم 43
ترجمهء خطبهء سى و پنجم - اين خطبه را پس از داستان حكميت فرموده است 43
تفسير عمومى خطبهء سى و پنجم 45
الحمد للَّه و ان اتى بالخطب الفادح و الحدث الجليل 45
سپاس مر خداراست حتى در ناگوارترين حالات زندگى 45
داستان حكميت 45
حكميت يكى از تلخترين رويدادهاى زندگى امير المؤمنين ( ع ) - يكم - 47
هشدارى از على ( ع ) به سپاهيان به نقل از ابن ابى الحديد 48
حكميت - قضيهء دوم 49
حكميت - قضيهء سوم 50
عمرو بن عاص براى على ( ع ) سرنوشت تعيين مىكند 50
با همهء اين تلخىها و ناگوارىها ، اى خداى بزرگ دهان از سپاس تو نخواهم بست 52
فرزند ابي طالب از حيات محورى در قضاوتهايش در بارهء جهان و رويدادهاى تلخ و ناگوار زندگى نجات پيدا كرده و از افق بالاترى مىنگرد 52
مسألهء نقص و شر 53
و اشهد ان لا إله الَّا اللَّه لا شريك له ، ليس معه إله غيره و ان محمداً عبده و رسوله صلى اللَّه عليه و آله 54
فلسفهء تذكر و رمز دائمى شهادتين 55
اما بعد ، فان معصية الناصح الشفيق العالم المجرب تورث الحسرة و تعقب
ترجمه و تفسير نهج البلاغه ( فارسي ) — صفحة 309
مساهمون: محمد تقي جعفري
ص٣٠٩