را تحسين و تعظيم خواهند كرد . بلى كسانى كه از خرد و شعور عميق برخوردار نيستند ، در بارهء تلاش و تكاپوى جدى رشد يافتگان در تحير و شگفتى فرو مىروند كه اينان چه مىكنند و آن عاملى كه اينان را بچنين تكاپو و تلاش جدى وادار كرده است ، چيست ولى هيچ كس توانائى ارائه دليل براى اثبات بيهودگى آن تكاپوها و تلاشها را ندارد . بنا بر اين ، اصل امكان ابديتى كه همهء شئون و پديدهها و تكاپو و تلاش بشرى در آن ، مورد محاسبه قرار بگيرد ، قابل ترديد و انكار نيست و بانظر به دلايل چهارگانه اى كه در مبحث گذشته ، بيان كرديم ، لزوم واقعيت ابديت ثابت مىشود . حال مسئله اينست كه عمر آدمى در اين دنيا بايستى در تحصيل معرفت به حقايق بگذرد و آن معرفت را به كار ببندد و بداند كه فردائى در انتظار او است كه قطعا آن معرفت و عمل مورد محاسبهء دقيق قرار خواهد گرفت .
آيا پس از انقراض اين زندگى دنيوى ، باز حركت تكاملى امكان پذير خواهد بود
انس و ارتكاز ذهنى در اين زندگانى در بارهء حركت و تكامل ، موجب مىشود كه انسان عالم پس از زندگى دنيوى را هم حركت و تكاپو تصور نمايد و اين سؤال يكى از آن سؤالات رايج و متداول است كه بطور فراوان مطرح مىگردد كه آيا پس از اين زندگى حركت بطور كلى متوقف مىشود به نظر مىرسد كه ارزش و عظمت حركت شخصيت در مقابل توقف و سكون ناشى از جوهر و مختصات زندگى طبيعى در جهان طبيعت است كه از پستىها به مراحل عالى انجام مىگيرد . نه اين كه حركت به معناى مزبور چنان مطلوب مطلق باشد كه حتى پس از منتفى شدن مقتضيات حركت هم به مطلوبيت خود باقى بماند . براى اثبات اين مطلب دو مسئله را مىتوان مطرح نمود : مسئلهء يكم - دگرگون شدن طبيعت با همهء مبادى و اصول بنيادين و قوانينى