ترجمه و تفسير نهج البلاغه ( فارسي ) — صفحة 240

نمايند . 5 - هنگامى كه از بيگانگان تعدى و ستم بر آنان متوجه شود ، به يارى هم بشتابند . هيچ جاى ترديد نيست كه امور مزبوره هم آگاهى و علم به موضوع مشورت را شرط ميداند و هم عدالت و تقوى را . از جمله رواياتى كه دلالت صريح به لزوم مشورت دارد ، روايتى است كه مرحوم آية اللَّه العظمى آقا ميرزا محمد حسين نائينى نقل كرده است كه پيامبر اكرم ( ص ) فرموده است : أشيروا علىّ اصحابى ( 1 ) ( اى اصحاب من ، بر من اشاره كنيد ) . معناى اين جمله چنان كه در موارد استعمالات ديده مىشود ، همان مشورت است كه دو يا عده اى از عقلا ، براى درك حقيقت از درك و شعور و معلومات يكديگر بهره بردارى ميكنند . در جنگ احد با اين كه نظر پيامبر اكرم ( ص ) با چند نفر ديگر اين بود كه از مدينه بيرون نروند ، ولى چون اكثريت آراء صحابه اين بود كه از مدينه خارج شوند ، پيامبر اكرم ( ص ) با اكثريت موافقت فرمود و بعدا معلوم شد كه نظر پيامبر كاملا مطابق واقع بوده است . همچنين در جنگ احزاب كه با اكثريت آراء صحابه در عدم پذيرش مصالحه با قريش موافقت فرمودند ( 2 ) مرحوم نائينى اصل مشورت را به سيره ( روش ) معمولى پيامبر نسبت داده مىگويد : « سيرهء مقدسهء نبويه صلى اللَّه عليه و آله در مشورت با اصحاب و اشيروا على اصحابى فرمودن در حوادث را ، كتب سير ( تواريخ زندگى پيامبر ) مشروحا متضمن است » ( 3 ) در سخنان امير المؤمنين عليه السلام در نهج البلاغه موضوع مشورت با اهميت جدى بيان شده است . از آن جمله : فلا تثنوا علىّ بجميل ثناء لإخراج نفسى الى اللَّه و اليكم من التّقيّة فى حقوق لم افرغ من ادائها و فرائض لا بدّ من امضائها . . . فلا تكلَّمونى بما تكلَّم