آيات مربوط به شناخت سرگذشت جوامع 99
نتايج آياتى كه در اين مبحث مطرح شده است 100
برداشتهاى يكم تا پنجم از آيات 103 - 100
شناخت چهرهء رياضى جهان 103
آيات مربوط به مبحث بالا 103
نتايج آياتى كه در اين مبحث مطرح شده است 104
شناخت در امتداد سالهاى عمر انسانى 107
آيات مربوط به ورود انسان به جهان 108
آيا رشد جسمانى و توقف و نزول آن با فعاليتهاى مغزى و روانى رابطهء مستقيم دارد 109
آيات مربوط به سير نزولى انسان در بالا رفتن ساليان عمر 110
آنان كه داراى شناخت همه جانبه هستند حسابگرى و خشيت و اهميت آنان در بارهء رابطه با مقام ربوبى در حد اعلا است 112
درجات رشد هر انسانى پيوسته به درجات رشد او در علم و ايمان است 114
آيات مربوط به مبحث بالا 114
ايمان نه تنها از مقولهء تعصب نيست ، بلكه حقيقتى است ضد تعصب 115
مقدسترين خونها در صحنهء كارزار تاريخ در راه ايمان به زمين ريخته شده است 118
متن خطبه سىام 121
ترجمه خطبه سىام 122
تفسير عمومى خطبه سىام 123
لو امرت به لكنت قاتلا او نهيت عنه لكنت ناصرا 123
قتل بىواسطه و قتل با واسطه 123
جلوگيرى از قتل ، يارى مقتول است 125
آيات مربوط به مبحث بالا 125
غير ان من نصره لا يستطيع ان يقول : خذله من انا خير منه ، و من خذله لا يستطيع ان يقول : نصره من هو خير منى 126
موقعيتهاى ابهامانگيز كه موجب سرايت ابهام مىگردد 126
و انا جامع لكم امره : استأثر فاساء الاثرة و جزعتم فاسأتم الجزع و للَّه حكم واقع فى المستاثر و الجازع 129
هر كسى به حكم خداوندى همان را بدرود كه كاشته است 129
متن خطبه سى و يكم 131
ترجمه و تفسير نهج البلاغه ( فارسي ) — صفحة 299
مساهمون: محمد تقي جعفري
ص٢٩٩