* ( مَثَلُ الَّذِينَ حُمِّلُوا التَّوْراةَ ثُمَّ لَمْ يَحْمِلُوها كَمَثَلِ الْحِمارِ يَحْمِلُ أَسْفاراً ) * ( 1 ) ( مثل كسانى كه تورات براى آنان نازل شده ، ولى آن را درك و مورد عمل قرار نمىدهند ، مانند الاغى هستند كه لوحهها ( كتابهائى را حمل مىكند ) بايد گفت : انسان موجوديست كه همهء شخصيت او با آن صفتى كه بعنوان عنصر اشغال كننده سطوح روانى او در درونش رسوب كرده باشد مشخص مىگردد . دو بيت مولوى كه در زير ملاحظه مىشود ، بازگو كنندهء اين اصل روانى است .
اى برادر تو همان انديشه اى
ما بقى خود استخوان و ريشه اى
گر بود انديشه ات گل ، گلشنى
ور بود خارى تو هيمهء گلخنى
رواياتى از ائمه عليهم السلام نقل شده است كه مىگويد : در روز قيامت بعضى از انسانها به شكل بعضى از حيوانات محشور مىشوند ، يعنى به جهت صفت حيوانى خاصى كه در اين زندگانى دنيوى داشتهاند ، در روز قيامت تجسمى از همان صفت خاص خواهند بود . حقيقت اينست كه روان آدمى موجودى بس شگفت انگيز است ، چنان كه مىتواند تجسمى از اوصاف عالى فرشتگان بوده باشد ، همچنين مىتواند مجسم كنندهء پستترين صفات پستترين حيوانات بوده باشد .
بله :
گرگ است نيست مردم آن كس كه دادگر نيست
بهتر ز داد از ايزد اندر جهان خبر نيست
تا توانى ميگريز از يار بد
يار بد بدتر بود از مار بد
از پى رد و قبول عامه خود را خر مساز
ز ان كه نبود كار عامى جز خرى يا خرخرى
گاو را باور كنند اندر خدائى عاميان
نوح را باور ندارند از پى پيغمبرى
هامش
( 1 ) الجمعه آيهء 5 .