( آيهء شمارهء 1 و 5 و الاعراف آيه 86 و الحج آيه 44 و 45 و 46 ) عوامل اساسى سقوط تمدن و جوامع در آيات قرآنى تكذيب حقايق و اعراض از دعوت پيامبران به رشد و كمال و افساد در روى زمين و خودكامگى در استهلاك موارد اقتصادى و استكبار و ستمكارى معرفى شده است . بررسى و تحقيق همه جانبه در سرگذشت تمدنها به خوبى اين معنى را اثبات مىكند و در يكى از آيات قرآنى چنين آمده است : * ( لَه مُعَقِّباتٌ مِنْ بَيْنِ يَدَيْه وَمِنْ خَلْفِه يَحْفَظُونَه مِنْ ) * ( 1 ) ( خداوند وضع هيچ قومى را دگرگون نمىسازد مگر اين كه آنان در وضع موجوديت خود تغييرى بدهند . ) اينست قانون كلى تحولات كه بضميمهء * ( أَنْزَلَ مِنَ السَّماءِ ماءً فَسالَتْ أَوْدِيَةٌ بِقَدَرِها فَاحْتَمَلَ ) * ( 2 ) ( و اما آنچه كه براى مردم سودمند است در روى زمين پايدار مىماند ) عامل اصلى تحولات تاريخى را بيان مىكند .