4 - تذكر ( ياد آورى )
اين عمل ذهنى ، ياد آورى نيز ناميده مىشود . اين عمل عبارتست از جستجوى محتويات حافظه يا نا خود آگاه براى استخراج واحد يا واحدهائى كه در گذشته وارد درون شده و ذخيره گشته است . اين جستجو معلول عواملى است كه ياد آورنده را به عمل ذهنى تذكر وادار مىكند . اين عمل يكى از شگفت انگيزترين عمليات ذهنى است كه غالبا مورد اعتناء و دقت قرار نمىگيرد هر تذكرى از عده اى از عناصر متشكل مىشود : عنصر يكم - وجود واحدهاى ذخيره شده در حافظه يا ضمير نا خود آگاه .
اين واحدها بسيار متنوع مىباشند ، مانند قضاياى شخصى و مفردات و مفاهيم گوناگون و قوانين علمى و هنرى و صنعتى و اخلاقى و سياسى و مذهبى و اقتصادى و طبيعى و ارزشها و تأثرات و غير ذلك .
عنصر دوم - انگيزهء استخراج و بهره بردارى از واحد مطلوب . انگيزهء استخراج واحد نيز متنوع و مربوط به انواعى از نيازها است .
عنصر سوم - آن عامل ذهنى كه به پيدا كردن و استخراج واحد مىپردازد .
اين عامل تا كنون از نظر علمى و فلسفى تعريف روشنى نداشته است . به همين جهت است كه معمولا در توضيح تذكر و ياد آورى ، بحث مشروح و قانع كننده اى در بارهء اين عامل انجام نمىگيرد و فقط به همين مقدار كفايت مىشود كه در عمل تذكر عاملى وجود دارد كه رهسپار محتويات حافظه يا ضمير نا خود آگاه گشته ، واحد مطلوب را استخراج و به صفحهء خود آگاه ذهن مىآورد . و ما از هر فرض و تئورى هم كه در بارهء اين عامل پيروى كنيم ، در اين كه عمل ياد آورى انعكاس ماشينى ذهنى نيست ، همه اتفاق نظر دارند ، زيرا در هنگام ياد آورى ، كارى مشخص در ذهن وجود دارد و اين كار پس از احساس احتياج شروع و با پيدا كردن واحد مطلوب پايان مىپذيرد . به نظر مىرسد قدرت و ضعف نيروى ياد آورى رابطهء مستقيم با زيادى و كمى محتويات حافظه يا نا خود آگاه ندارد .