به پديدههاى پاراپسيكولوژيك كه مدتى است بعنوان واقعيات غير قابل ترديد مطرح شده است پس بايد گفت : كسانى كه واقعيت را در محسوس و ملموس منحصر مىكنند ، نخست بايد براى ما اثبات كنند كه مطلبى را كه مىگويند آيا واقعا خودشان درك كرده و پذيرفتهاند يا نه گفتيم كه عنصر چهارم تجربه عبارتست از موضوع ( پديده يا رابطه اى ) كه كشف يك يا چند بعد از آن ، مطلوب و هدف تلقى شده است . اين موضوع شامل هر گونه واقعيات مىباشد مانند خود شناخت ، پديدهء خيال ، توهم ، تجسيم ، اراده ، لذت و الم ، تداعى معانى ، من ، زيباييها ، تعهدها . اين موضوعها نيز مانند ديگر موضوعهاى عينى مىتوانند در جريان تجربه قرار بگيرند .
خطر تجربههاى تعميمى
عمل تجربه كه بىشك يكى از اساسىترين وسيلهء تحصيل شناخت است ، دائما در خطر تعميمهاى ذوقى قرار مىگيرد . توضيح اين كه وقتى كه عمل تجربه در يك مورد نتيجهء مثبت بوجود مىآورد ، مخصوصا اگر عمل مزبور احتياج به صرف زمان و انرژى زياد نيازمند باشد ، نتيجه هر چند كه محدود و مشخص بوده باشد ، به جهت ذوق پردازى و يا اشباع مكتبى ، در معرض تعميم قرار مىگيرد يعنى بررسى كننده آن نتيجه مثبت را كه بدست آورده است ، مخصوصا با امتياز استناد به عمل تجربه ، به موارد يا ابعاد ديگر موضوع سرايت مىدهد ، بعنوان مثال : اين جملات زير را مورد مطالعه قرار مىدهيم : « روش فرويد مانند هر چيز تازه و نوى كه به علت تازه پرستى مردم بازارش رواج مىيابد ، فعلا گرمى بازار دارد و همه كس براى خودنمائى هم كه شده آن را تبليغ كرده و مىكند و در نتيجه امروز هر جا و هر زمان صحبت از روانشكافى فرويد است ، تا آنجا كه مكتب فرويد حتى تأثير محرز توارث را در امراض روانى پس گوش