كلى هست و نيست و بايد و نبايد و شايد و نشايد مسخره اى بيش نخواهند بود .
نتيجهء هفتم - در آن هنگام كه غرايز حيوانى ، مشاعر و ادراكات و تعقل آدمى را در استخدام خود بزنجير كشيد ، هيچ صداى سازنده به گوش چنين جانورى راه نخواهد يافت .
نتيجه هشتم - كينه توزيها و عداوتهائى كه در درون انسانهاى حيوان صفت و نيتهاى پليد آنان بالاخره بروز خواهد كرد ، آنان گمان ميكنند خباثت درونشان را مىتوانند تا ابد مخفى بدارند ، عفونت لجن درونشان را نمىتوانند از مشام تيز انسانها بپوشانند . اين خود پرستان ضد بشرى كه مشام خودشان را با بوى متعفن درونشان از كار انداختهاند ، نه تنها از احساس آنچه كه در درونشان مىگذرد غافلند ، بلكه تشخيص همه چيز را از دست داده و بروز و عدم بروز پليديهاى باطنشان را هم يكى مىدانند ، فقط فرود آمدن كيفر و انتقام الهى بر مغز آنان است كه مىتواند بيدارشان بسازد و بفهمند كه چه بودند و چه شدند .
نتيجهء نهم - بيماريها و لغزشهاى قلب مستند به خود انسان است . خداوندى كه سرمايه اى گرانبها را بنام قلب به انسان عنايت فرموده است ، آن را بى علت تباه نمىسازد . اين خود انسانست كه با انحرافات اختيارى و ارتكاب گناهان قلب هميشه فعال خود را از كار ميندازد و آن را به صورت عامل زشتىها در مىآورد .
شرح صدر - صدر در فارسى به سينه ترجمه مىشود و از موارد استعمالات اين كلمه چنين بر مىآيد كه دائرهء صدر وسيعتر از قلب است ، چنان كه دائره قلب وسيعتر از فؤاد است و ممكن است هر يك از اين موضوعهاى سه گانه بعدى از ابعاد قلب به معناى عام بوده باشد . آيات مربوط به صدر در قرآن مجيد در 44 مورد ديده مىشود . از مختصات مهم صدر تنگى و گشادگى و ظرفيت آنست . در آن آياتى كه اين مختص تذكر داده شده است ، گشادگى و ظرفيت داشتن صدر را با پذيرش اسلام و تنگى و محدوديت آن را با كفر و انحراف توصيف
ترجمه و تفسير نهج البلاغه ( فارسي ) — صفحة 329
مساهمون: محمد تقي جعفري
ص٣٢٩