هم به اندازهء استعدادهايشان فرا مىگيرند .
س - آيا خودتان تحقيقات و نظراتى بر آنچه كه از ديگران گرفتهايد ، ميفزاييد يا نه ج - وقت نداريم زندگى ماشينى ، هيچ فرصتى براى ما نگذاشته است ، يا ما در برابر صاحب نظران كه اين كتابها را نوشتهاند . سخنى براى گفتن نداريم آزمايشگاه نداريم منابع و مآخذ در اختيار نداريم يا استعداد فرزندان جامعهء ما آمادهء تحقيق و ابتكار نيست همهء اين پاسخها كه با كلمهء نه ، نمىشود ، نداريم ، نگذاشته است ، ختم ميشوند ، يك ريشهء اساسى بيش ندارند و آن هم خود باختگى است كه تقليد و پيروى محض يكى از مختصات اساسى آنست . بدين ترتيب مقدارى اندك از شناختهايى كه مستند به ضرورت جبرى زندگى مىباشند ، يا به عوامل بى اساس تكيه ميكنند و يا بر تقليد و پيروى محض . چيزى نمىبينيم اما جريان تقليد در اكثريت اسف انگيز مردم در ميدان عمل - بعنوان نمونه : - سراغ مردمى را مىگريم كه عمل به تعهد ميكنند . اين يك پديدهء ضرورى و مفيد در زندگانى اجتماعى است و هيچ ترديد در آن وجود ندارد . اكنون مىخواهيم انگيزهء اين پديده را از نظر اكثر افراد و گروهها بررسى كنيم : س - چرا به تعهدى كه بستهايد عمل مىكنيد ج - چون مىخواهم در اجتماع زندگى كنم ، اگر به تعهدى كه مىبندم پاى بند نباشم ، سقوط ميكنم . يا سودى از دستم مىرود يا دچار كيفر ميشوم .
س - پس شما فقط خودتان را مىبينيد و از سقوط و كيفر و محروميت از سود مىترسيد مگر شما در اين باره نيانديشيدهايد كه تعهد رابطه ايست كه ميان شئون زندگى دو طرف از بنى نوع انسانى بوجود مىآيد ، و اخلال در آن موجب اخلال در شئون زندگى طرف تعهد مىگردد اگر ما اين انگيزهء خودخواهى شما را نپذيريم ، انگيزه و دليل ديگرى براى لزوم وفا به تعهد داريد البته بلى ،
ترجمه و تفسير نهج البلاغه ( فارسي ) — صفحة 28
مساهمون: محمد تقي جعفري
ص٢٨