* ( 10 - فَمَنْ يَعْمَلْ مِثْقالَ ذَرَّةٍ خَيْراً يَرَه وَمَنْ يَعْمَلْ مِثْقالَ ذَرَّةٍ شَرًّا يَرَه ) * ( 1 ) ( هر كس كه به مقدار ذرهاى نيكوئى كند ، آن را خواهد ديد و هر كس كه به مقدار ذرهاى بدى كند آن را خواهد ديد ) . * ( 11 - سَنُرِيهِمْ آياتِنا فِي الآفاقِ وَفِي أَنْفُسِهِمْ حَتَّى يَتَبَيَّنَ لَهُمْ أَنَّه الْحَقُّ ) * ( 2 ) ( به زودى آيات خود را براى آنان در دو قلمرو آفاق ( جهان برونى ) و انفس ( جهان درونى ) نشان خواهيم داد تا آشكار شود كه او است حق ) . * ( 12 - وَقُلِ الْحَمْدُ لِلَّه سَيُرِيكُمْ آياتِه فَتَعْرِفُونَها ) * ( 3 ) ( و بگو سپاس مر خداى راست ، به زودى آيات خود را براى شما نشان خواهد داد و شما آنها را خواهيد شناخت ) .
نتايج آياتى كه در اين مبحث مطرح شده است
نتيجهء يكم - مقصود از ديدن فقط ارتباط چشم با ديدنيها نيست
زيرا آنچه كه در جريان رويدادهاى عالم طبيعت ديده مىشود ، يعنى چشم با آنها ارتباط طبيعى برقرار مىكند ، خود رويدادها است . با اين حال خداوند متعال در بعضى از آيات مورد بحث ( شمارهء 1 و 2 و 3 و 4 و 5 و 9 و 10 و 11 و 13 ) حقايقى را قابل رويت تذكر مىدهد كه با چشم طبيعى قابل ديدن نيستند . مثلا جريان منى و انزال آن يك رويداد طبيعى است كه ديده مىشود ، و خالقيت خداوند قابل مشاهدهء عينى نيست . بنا بر اين ، منظور از اين رؤيت ، دو مطلب است : يك - رؤيت و ديدن نظم حاكم بر جميع موجودات كه منشاء انتزاع قانون مىباشد و چون اين نظم در ذات خود موجودات نيست ، پس بالضروره ايجاد كنندهء نظم فقط مشيت الهى است ، لذا خالقيت خداوندى در همهء جريانات طبيعى قابل ديدن است و به همين جهت است كه در آياتى فراوان از قرآن دستور به ديدن آيات خداوندى مىدهد . همچنين با ديدن نظم و قانون در جهان هستى است كه
هامش
( 1 ) الزلزال آيهء 7 و 8
( 2 ) فصلت آيهء 53 .
( 3 ) النمل آيه 93 .