اين واسطه‌ها به دو نوع عمده تقسيم مىگردند : نوع يكم - آيات فراوانى است كه با بيانات گوناگون ، هدف خلقت وسايل درك و شناخت را مانند حواس و عقل و قلب شناخت و معرفت معرفى مىكند : از آن جمله : * ( 4 - وَالله أَخْرَجَكُمْ مِنْ بُطُونِ أُمَّهاتِكُمْ لا تَعْلَمُونَ شَيْئاً وَجَعَلَ لَكُمُ السَّمْعَ وَالأَبْصارَ وَالأَفْئِدَةَ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ ) * ( 1 ) ( و خداوند شما را از شكمهاى مادرانتان بيرون آورد ، در حالى كه شما چيزى نمىدانستيد ، و براى شما گوش و چشمان و دلها قرار داد ، باشد كه سپاسگزار باشيد ) . يعنى شما فرزندان آدم ، جاهل به دنيا مىآييد ، ولى براى شما وسايل درك آفريده است كه با آن وسايل از نعمت عظماى شناخت و معرفت برخوردار شويد و سپاسگزار باشيد . نوع دوم - آياتى است كه تقوى و تصفيهء روحى را وسيلهء لطف الهى براى اعطاى شناخت و معرفت بيان مىدارد ، مانند . * ( 5 - وَاتَّقُوا الله وَيُعَلِّمُكُمُ الله ) * ( 2 ) ( به خدا تقوى بورزيد ، خدا شما را تعليم خواهد نمود ) . و همچنين آن آياتى كه اعطاى حكمت را براى انبياء و ديگر رشد يافتگان مانند لقمان معلول حد اعلاى تقوى و وارستگى و تأدب و تخلق آنان به اخلاق اللَّه معرفى مىنمايد . چنان كه حصول شناخت در مشتى مواد طبيعى مستند به خدا است ، همچنين پايان شناخت و اصل اساسى آن كه بتواند معنائى پيدا كند ، خدا است . آيات متعددى اين مطلب را تذكر داده است . از آن جمله : * ( 1 - وَلَئِنْ سَأَلْتَهُمْ مَنْ خَلَقَ السَّماواتِ وَالأَرْضَ وَسَخَّرَ الشَّمْسَ وَالْقَمَرَ لَيَقُولُنَّ الله فَأَنَّى يُؤْفَكُونَ ) * ( 3 ) ( و اگر از آنان سؤال كنى كه كيست آسمانها و