معشوق دلارام اين فلج شدگان راه معرفت مىباشد نه واقعيت كه در برابر چشمانشان گسترده شده است و براى نشان دادن چهرههاى متنوع خود ، جز نگاه دقيق و برقرار كردن ارتباط صحيح با آنها ، چيزى ديگر را مطالبه نمىكنند . آيات قرآنى كه شك و ترديد را محكوم مىكند نه آن شك قانونى است كه در گذرگاه وصول به حقايق و واقعيات يك ضرورت غير قابل انكار است . تحرى حقيقت براى رشد كه در قرآن آمده است : * ( وَأَنَّا مِنَّا الْمُسْلِمُونَ وَ ) * ( 1 ) ( كسانى كه اسلام آوردهاند ، رشد را پيدا كردهاند ) مسلم است كه پيدا كردن رشد از مسير اجتهاد و استنباط مىگذرد و انسان در زمان اجتهاد و استنباط و پى جوئى از حقيقت ، با شك قانونى سازنده حركت مىكند . آياتى ديگر در قرآن آمده است كه با تفكر و تدبر در آفرينش و قلمرو درونى به يقين و ايمان مىرسيد . از جملهء آياتى كه شك و ترديد را توبيخ
ترجمه و تفسير نهج البلاغه ( فارسي ) — صفحة 198
مساهمون: محمد تقي جعفري
ص١٩٨
هيچ نقاشى نمىبيند كه نقشى بر كشد
و آنكه ديد از حيرتش كلك از بنان افكنده اى
اگر اين بيخبران حرفه اى واقعا از نعمت عظماى شك قانونى برخوردار بودند ، در تفسير وجود خويش و جهان هستى كلافه نمىگشتند ، بلكه گام به عرصهء شناخت مىنهادند و آن گاه پروانه وار دور شمع حقايق هستى مىگشتند و به حيرت و الا و بيخبرى تجسم يافته از همهء خبرها گام مىگذاشتند .
نوع دوم - از شكاكان حرفه اى كارشان خنكتر و بيمزه تر از نوع اول مىباشد ، زيرا اينان كسانى هستند كه بجاى توجه به واقعيات و شك در بارهء آنها ، به شخصيتهاى معروفى به شكاكان مانند گورگياس يونان باستان و علم زدههاى قرن نوزدهم عشق مىورزند . شخصى بنام خيام كه بگويد :
اسرار ازل را نه تو دانى و نه من
وين حرف معما نه تو خوانى و نه من
هامش
( 1 ) الجن آيهء 14 .