نتايج آياتى كه در اين مبحث مطرح شده است
نتيجه يكم - تفسيرى مختصر در بارهء وسوسه : در توضيح و تفسير اين بيمارى مغزى و روانى كه با بهترين تشبيه در ابيات مولوى مطرح شده است ، اختلاف نظر وجود دارد . به نظر مىرسد آنچه كه مورد اتفاق صاحبنظران است ، اينست كه اين آفت عبارتست از تزلزل نيروى خاص مغز در برقرار كردن رابطهء طبيعى با واقعيتى كه بوسيلهء آن نيروى خاص تنظيم مىشود . مقدارى زياد از وسوسهها شبيه به سائيده شدن دنده چرخ يك ماشين است كه از گرفتن و رد كردن طبيعى جزء مربوط ناتوان گشته است . در برخى از موارد وسوسه مانند همان سائيده شدن چرخ يك ماشين است كه در ميدان بسته اى مشغول فعاليت است و همين كه جزء مربوط از چرخ رد مىشود ، در آن ميدان بسته به جست و خيز و حركات درهم و برهم مىپردازد . گاهى ديگر اين آفت از اختلال شخصيت ناشى مىگردد كه روانپزشكان آن را مطرح مىنمايند . و در هر حال وسوسه يك پديدهء بيمارى مغزى و روانى است كه به اختلال بعدى از ابعاد مغزى يا روانى مستند است .
مباحث مربوط به اين پديده و عوامل و نتايج و معالجات پزشكى آن را بايد در كتابهاى مربوطه جستجو كرد . آنچه كه در مبحث ما منظور است ، وسوسهء روانى است كه معلول قرار گرفتن واقعيتها در ميان تحريكات هوى و هوس و خود خواهى ، و تحريكات عقلانى و وجدانى انسانى مىباشد . در درون شخص مبتلا به وسواس هر دو عامل متضاد ، دست به تحريكات مىزنند و پيش از آنكه يكى از آن دو كار خود را به ثمر برساند ، عامل ديگر با نشان دادن خطاى آن عامل ، يا با ارائهء مانع از به ثمر رسيدن كار آن ، عمل طبيعى روان را بر هم مىزند . اين بيمارى ممكن است از موضوع خاصى كه مورد وسوسه است تجاوز كرده به موضوعات ديگر نيز سرايت كند ، در اين موارد اگر با محاسبهها و تصميمها و شناختهاى واقعى پيش گيرى صورت نگيرد ،