آنست كه انسان مىتواند فريفتن خود را هم نوعى از هشيارى و زيركى تلقى كند و در نتيجه در همين پديدهء خود فريب دادن هم خود را بفريبد آيا كسى كه به جهت عشق به قدرت و خود خواهى ، روابط متناقض و متضاد با افراد و گروه‌هاى جامعه برقرار مىكند ، خود را نمىفريبد آيا كسى كه خود را به اين بيمارى نفاق و چند شخصيتى مبتلا مىسازد ، خود را فريب نمىدهد آيا كسى كه با درك ناگواريها و دردهاى مردم براى لذائذ محدود و زود گذر زندگى خود ، مردم را در ناگواريها و دردها غوطه ور مىسازد ، خود را نمىفريبد و بطور كلى هر كس كه در صدد فريفتن ديگران بر مىآيد ، نخست خود را فريب مىدهد . آرى قطعا او نخست خود را مىفريبد سپس ديگران را . آيات قرآنى كه در توبيخ خود فريبان وارد شده است ، اشكال مختلفى دارد از آن جمله : * ( يُخادِعُونَ الله وَالَّذِينَ آمَنُوا وَما يَخْدَعُونَ إِلَّا أَنْفُسَهُمْ وَما يَشْعُرُونَ ) * ( 1 ) ( آنان در صدد خدعه و فريب و نيرنگ با خدا و مردم با ايمان بر مىآيند [ و نمىدانند كه ] آنان فريب نمىدهند مگر خودشان را و نمىفهمند ) * ( وَدَّتْ طائِفَةٌ مِنْ أَهْلِ الْكِتابِ لَوْ يُضِلُّونَكُمْ وَما يُضِلُّونَ إِلَّا أَنْفُسَهُمْ وَما يَشْعُرُونَ ) * ( 2 ) ( گروهى از اهل كتاب مىخواهند كه شما را گمراه و منحرف بسازند ، آنان گمراه نمىكنند مگر خودشان را و نمىفهمند ) * ( وَكَذلِكَ جَعَلْنا فِي كُلِّ قَرْيَةٍ أَكابِرَ مُجْرِمِيها ) * ( 3 ) ( و آنان مكر پردازى نمىكنند ، مگر براى خود و نمىفهمند )