ادامهء آن اقتضاء مىكند . مانند مراجعه به پزشك در موقع بيمارى ، و خوردن در موقع گرسنگى و فرار از زير سقف شكسته كه بيم ريزش آن مىرود . . . اين گونه اعمال در منطقهء ضرورتها قرار مىگيرد ، نه در منطقهء ارزشها ، زيرا آنها معلولهائى هستند كه با علل جبرى خود به وجود مىآيند و حتى هدفگيريهائى هم كه در تحقق بخشيدن به آن اعمال صورت مىگيرند ، فعاليتهاى جبرى مىباشند . يعنى وقتى كه براى پيدا كردن غذا ، سير شدن را هدفگيرى مىكنيم ، اين هدفگيرى يك عمل جبرى خالص است كه ناشى از جبر احتياج به غذا است .
نوع دوم - عملهائى است كه آزادانه انجام مىگيرند ، يعنى انسان با نظر به موقعيتى كه دارد ، انجام كار يا ترك آن براى او مساوى است ، ترجيحى كه كار در حال آزادى پيدا مىكند ، ناشى از هدفگيرى مربوط به معرفت و ايمان او است ، مانند كارهاى عادلانه با داشتن قدرت به تخلف از آن كارها .
در اين موارد شخص آزاد ، بدون تحرك از عوامل جبرى ، با هدفگيرى خود عدالت كه ناشى از معرفت و ايمان او است ، عمل را انجام مىدهد . اين نوع عمل وارد در منطقه ارزشها است ، زيرا مستند به معرفت و ايمان است كه دو عنصر محرك شخصيت رو به كمال مىباشند . مكتبهائى كه مىكوشند اين تقسيم را ناديده بگيرند ، و همهء اعمال را از ديدگاه فيزيكى محض مورد مطالعه قرار بدهند ، منكر شخصيت انسانى مىباشند .
گروه سوم
- آياتى در قرآن وجود دارند كه به جهت اهميت عمل ، آن را مورد نظارهء الهى معرفى مىكنند ، مانند : * ( وَوُفِّيَتْ كُلُّ نَفْسٍ ما ) * ( 1 ) ( و او به كارى كه انجام مىدهند ، داناتر است ) .
هامش
( 1 ) الزمر آيهء 70