به « بشر از كجا آمده است بكجا مىرود و براى چه آمده است » اشراف داشته باشد . قانونى كه حاكم بر خواستههاى نيك و بد آدميان است ، آماده شدن زمينه اى براى جريان قوانين هستى است كه جلوه گاه مشيت خداوندى است . اگر بشر با انديشه و كردار خود زمينه را براى جريان قوانين مثبت و سازنده آماده بسازد ، مشيت خداوندى طبق همان قوانين مثبت و سازنده بجريان خواهد افتاد . پس معناى اين كه شما نمىتوانيد بخواهيد ، مگر اين كه خدا بخواهد ، اينست كه خواستن شما در نتيجهء آماده شدن زمينهء جريان مشيت الهى است كه خود مقدمات آن را به وجود مىآوريد . اين است حكم قاطعانهء حيات بشرى در مجراى گرديدنها . حركت با ناديده گرفتن اين قانون مقصدى ندارد ، لذا اين سؤال توبيخآميز كه به كجا مىرويد با اشراف تام و سلطهء مطلقه متوجه بشر مىگردد .
2 - عدم تناقض در آيات قرآنى
با اين كه در دوران پرتلاطم و پر از رويدادهاى ضد و نقيض زندگى پيامبر اكرم نازل شده است : آغاز رسالت ، و پايان رسالت موقعى كه مسلمانان در اقليت دردناك بسر مىبردند ، در آن هنگام كه سرزمين عربستان تحت سيطرهء اسلام قرار گرفته بود ، در شاديها و اندوهها ، در شكستها و پيروزىها و غير ذلك ، لحن آيات و سبك آنها به هيچ وجه مختلف و متضاد نمىباشد . و همچنين در قرآن مجيد مسائل گوناگون جهانبينى و اصول مربوط به تفسير انسان در ابعاد گوناگونش و همچنين مطالب مربوط به رابطهء انسان با خدا و رابطهء جهان با خدا و رابطهء انسان با جهان ، و رابطهء انسان با انسان به طور متنوع وارد شده است ، بدون اين كه تناقض و تضادى ميان آنها وجود داشته باشد ، با اين كه قرآن نه كتاب علمى معمولى است كه دقت خاصى در مقدمات و نتايج و ابواب و فصول موضوعات مبذول شود و نه يك كتاب فلسفى است كه تجزيه و تركيب مسائل بنيادين جهانبينى را با دقت كامل تنظيم مىنمايد . اين عدم تقيد مىبايست اختلافات و تناقضگوئى -