ترجمه و تفسير نهج البلاغه ( فارسي ) — صفحة 147

اگر چه مقدارى از اوصاف انسانى به وسيلهء عوامل وراثت به فرزندان منتقل مىشود كه ممكن است زمينه اى براى خوبى يا بدى انسان آماده نمايد ولى مىدانيم كه اين عوامل زمينهء سازندهء قطعى سرنوشت آدميان نمىباشد و عوامل محيطى و تعليم و تربيتى در دگرگونساختن زمينهء وراثت اثر قطعى دارند . اين جمله از ويكتور هوگو بيانكنندهء يك واقعيت است كه مىگويد : « هيچ حيوانى كبوتر به دنيا نمىآيد كه بعدها مبدل به كركس شود ، مگر انسان كه كبوتر زائيده مىشود و تدريجا كركس مىگردد . » بطور خلاصه ، اسلام موجوديت انسانى را بزرگ و داراى استعدادهاى بسيار متنوع معرفى مىنمايد و مىگويد : * ( وَلَقَدْ كَرَّمْنا بَنِي آدَمَ وَحَمَلْناهُمْ فِي الْبَرِّ وَالْبَحْرِ وَرَزَقْناهُمْ مِنَ الطَّيِّباتِ وَفَضَّلْناهُمْ عَلى كَثِيرٍ مِمَّنْ خَلَقْنا تَفْضِيلًا ) * ( 1 ) ( ما فرزندان آدم را مورد كرامت قرار داده ، آنان را در خشكى و دريا به حركت در آورده و از مواد پاكيزه به آنان روزى داديم و آنان را بر بسيارى از مخلوقات برترى داديم . ) ملاحظه مىشود كه خداوند متعال در اين آيه عنايت خاص خود را در بارهء خلقت آدميان و برترى آنان را بر بسيارى از مخلوقاتش گوشزد مىنمايد . و با نظر به آيات ديگر كه ارزش انسانى را مربوط به ايمان و علم و عمل صالح مىسازند ، به خوبى روشن مىگردد كه طبيعت آدمى نه خوب است و نه بد ، بلكه واقعيتى است با عظمت و داراى نيروها و استعدادهاى مفيد . ولى ارزش و خوبى و بدى و خير و شربودن او مربوط به هدفگيرى و فعاليت روانى و عضلانى او در راه رسيدن به هدف مىباشد .