و وضع ماليات و تنظيم حقوق كار و بيمهها و ساير عواملى كه استهلاك حيات و نيروهاى آن را رضايتبخش مىنماياند ، ولى اگر اين رضايت سطحى از اشباعشدن همهء ابعاد حيات معقول ناشى مىگشت ، اين همه صرف وقت و كار در توسعهء بازى با اسافل اعضاء و مطالعهء كتابهائى كه در پوچى زندگى نوشته مىشود ، صورت نمىگرفت . به همين جهت است كه انسانهاى هوشيار با وجود همان رضايت ، از روياروى قرارگرفتن با سؤالاتى از قبيل : « ما در كدامين نقطه از تاريخ قرار گرفتهايم » ، « آيا همهء ابعاد حيات ما اشباع مىشوند » ، « آيا نسل جوان ما براى يك آيندهء خوب تربيت مىشوند » ، « آيا با آن همه تلاش فكرى و عضلانى كه براى اثبات ارزش حيات و با عشق جوشانى كه انسانها به حيات خود دارند ، فكرى براى جلوگيرى از نابود شدن كرهء زمين صورت مىگيرد و اگر زعماى اقوام در اين باره به طور كامل و جدى مىانديشند ، مىدانند كه براى به ثمر رسيدن اين انديشه بايد از خودخواهى و سودجوئى دست بردارند يا نه » ، « آيا پس از آن همهء ياوه گوئىهاى دانشمندنماها براى پوچبودن وجدان عالى انسانى و گسيختن انسان و جهان از خداى كمالبخش كه هستى را در مجراى تكامل به حركت در آورده است طريق ديگرى براى اثبات ارزش حيات انسانى داريم يا تنها بايد به تحريك تنازع در بقاء زندگى كنيم » .
آرى از روياروى قرارگرفتن با اين گونه سؤالات اجتناب مىورزند و بعضى از هشيارانشان كه به اين سؤالات گوش مىدهند و آنها را درك مىكنند مىگويند : پس اين همه زحمات و فعاليتهاى كارخانههاى انواع شرابهاى تخديركننده براى چه صورت مىگيرد ، آرى تنها براى اينست كه اين سؤالات شما را پنداربافى تلقى كنيم اين حقيقت كه اشخاص اندكى هستند كه پاسخ جدىترين سئوالات
ترجمه و تفسير نهج البلاغه ( فارسي ) — صفحة 102
مساهمون: محمد تقي جعفري
ص١٠٢