كنندهء انديشه را نمىديد ، به هيچ وجهى امكان نداشت كه استناد آن محصولات خيره كننده را به انديشه باور نمايد .
معمولا بشر وقتى كه كلمهء قدرت را مىشنود ، نوع يا انواعى از نيروها را كه در طبيعت در حال جريان و توليد است مجسّم مىسازد ، آن گاه ميان قدرت و محصول آن ، مطابقتهايى را برقرار مىبيند و در نتيجه مىگويد : اين چه نوع قدرتى است كه دستگاه هستى را بسازد و آن را بگرداند ولى با توجه به مثال انديشه و محصول آن اين تعجّب از بين مىرود .
در بارهء عوامل متحرك هوا و بادها مباحث مشروحى صورت گرفته است .
قوانين شگفتانگيز در موضوع وزيدن بادها و انواع آنها از مسائل بسيار جالب عالم طبيعت است كه از نظم بسيار عالى حرارت و برودت و قرارگرفتن در واحدهاى جغرافيائى حكايت مىكند و همچنين نتايج و محصولات حياتى بادها مانند تلقيح ، آيات الهى را براى انسانهاى حقيقتجو نمودار مىسازد .
موضوع كوهها و تحول آنها در دورانهاى گوناگون زمينشناسى ، يكى ديگر از موضوعات بيانكنندهء نظم عالم طبيعت است كه همواره هشياران را به خود جلب كرده است . گروهى از مردم گمان ميكنند كه بيان منابع اسلامى در بارهء كوهها مخالف نظريهء جديد علمى است كه مىگويد : زمين متحرك است ، ولى با نظر به كلماتى كه در جملهء مورد بحث و تحليل به كار رفته است ، اين اشتباه بر طرف مىشود ، زيرا كلمهء « ميدان » به معناى اضطراب و سراسيمه گى است ، وجود كوهها در كرهء زمين براى تعديل اضطراب است كه بدون آن زندگى روى زمين امكان ندارد مانند منظور نمودن ثقل براى اعضاى كشتى اقيانوسپيما كه كشتى را از خطر حركات و اضطرابات سرنگون كننده محفوظ مىدارد .
12 - اوّل الدّين معرفته ( آغاز و اساس دين معرفت خدا است ) مقصود از كلمهء اول چنان كه ترجمه كرديم آغاز محض نيست ، بلكه منظور بنياد نخستين و اساسى است . و اين تعبير در قلمرو معارف شايع است كه گفته
ترجمه و تفسير نهج البلاغه ( فارسي ) — صفحة 32
مساهمون: محمد تقي جعفري
ص٣٢