( آيا در روى زمين سير نمىكنند [ به تحقيق در بارهء اقوام و ملل گذشته نمىپردازند ] تا براى آنان دلهايى باشد كه بوسيلهء آنها تعقل نمايند ) . آيات فراوانى در قرآن وجود دارد كه نادانى را كه از نتايج نيانديشيدن است ، سخت محكوم مىنمايد . مانند : * ( أَمِ اتَّخَذُوا مِنْ دُونِه آلِهَةً قُلْ هاتُوا ) * ( 1 ) . ( بلكه اكثر آنان حق را نمىدانند و آنان اعراضكنندگان از حقند ) . * ( خُذِ الْعَفْوَ وَأْمُرْ بِالْعُرْفِ وَأَعْرِضْ عَنِ الْجاهِلِينَ ) * ( 2 ) . ( در بارهء مردم با عفو رفتار كن و به نيكىها دستور بده و از نادانان اعراض نما ) . گروهى از آيات وجود دارد كه به كار نيانداختن حواسّ و وسايل دركشان را شديدا توبيخ مىنمايد . مانند : * ( صُمٌّ بُكْمٌ عُمْيٌ فَهُمْ لا يَرْجِعُونَ ) * ( 3 ) . ( آن تبهكاران كر و لال و كورند و [ از راهى كه پيش گرفته‌اند ] نخواهند برگشت ) . * ( قُلْ مَنْ رَبُّ السَّماواتِ وَالأَرْضِ قُلِ الله قُلْ أَ فَاتَّخَذْتُمْ مِنْ ) * ( 4 ) . ( بگو به آنان آيا كور و بينا يكى است ، يا ظلمات و نور با هم مساوى است ) . جلال الدين مولوى در پرتو اين تأكيدات جدّى براى انديشيدن بوده است جملهء نهايى را در بارهء اين عامل سازنده ، مىگويد :