داخل آن ، امكانپذير باشد » ( 1 ) .

آغاز طبيعت در توصيفى كه امير المؤمنين عليه السلام مىنمايد ، داراى رويدادهاى زير است : 1 - خداوند سبحان نخست موضوع بنيادين جوّ و فضا و هوا را بوجود آورده آن را از هم مىشكافد . حقيقت اين موضوع در اين خطبه توضيح داده نشده است . ولى به احتمال قوى اين موضوع همان مادهء گازى است كه در دو آيه از قرآن با كلمهء « دخان » ( دود ) آمده است : 1 - * ( ثُمَّ اسْتَوى إِلَى السَّماءِ وَهِيَ دُخانٌ ) * ( 2 ) . ( سپس خداوند متعال آسمان را مورد مشيت خود قرار داد در حالى كه آسمان دود بود ) . 2 - * ( فَارْتَقِبْ يَوْمَ تَأْتِي السَّماءُ بِدُخانٍ مُبِينٍ ) * ( 3 ) . ( در انتظار روزى باش كه آسمان دود آشكارى برمىآيد ) . اين موضوع در نظريات جديد علمى ديده مىشود : « چون اكنون در شتهء متوالى زمان به عقب برمىگرديم و كيفيت گسترش تدريجى جهان را به صورت قهقرايى در نظر بگيريم ، ناچار به اين نتيجه مىرسيم كه در زمانهاى بسيار بسيار دور ، پيش از آنكه كهكشانها و حتى ستارگان مجزا از يكديگر بوجود آمده باشد ، هم چگالى ( تكاثف ) و هم درجهء حرارت گاز ابتدايى كه جهان را پر مىكرده ، بايستى بىاندازه زياد بوده باشد . تنها بر اثر گسترش بوده است كه چگالى و درجهء حرارت آن اندازه پايين آمده كه تشكيل اجرام فلكى جدا از يكديگر امكانپذير شده است » ( 4 ) .