حوادث يك دوره ، بلكه چند دورهء تاريخى را منحصراً معلول وجود و ارادهء يك انسان قرار دهند كه در شهرهاى گوناگون مردم را عليه دولت تحريك مىنموده است و علت حملهء مردم به دولت به خاطر تحريكات و تحت تأثير او بوده است .
طبيعت زمامدارى عثمان ، سياست زمامدار ، فساد نظام اقتصادى و مالى و عمرانى ، طغيان سودطلبى نزديكان و منسوبين دولت ، فشار معيشتى فرمانروايان در ارزاق مردم ، سوار شدن بنىاميه بر گردهء مردم ، انحراف از سياست ملّى دموكراتيك به سياست سرمايهدارى خانوادههاى اشرافى و ذليل ساختن افرادى كه در ميان مردم محترم هستند ، همچون ابوذر و عماربن ياسر ، همهء اين امور را نويسنده ناديده گرفته است و شرايط زندگى اجتماعى را در انقلاب شهرها و تحريك ملت عليه خاندان بنىاميه و همراهانشان را مهم نمىداند و آنها را به كلى ناديده مىانگارد . نويسندهء آن كتاب تمام علت انقلاب را به عبدالله بن سبا منتسب مىكند . وى مىنويسد : « او بود كه مردم را از اطاعت رهبران منصرف ساخت و شرّ را در ميان آنان به وجود آورد . » و سپس دليلى از گفتهء ديگرى براى ادّعاى خود مىآورد .
آيا پيدايش چنين افرادى در شرق كه حوادث بزرگ تاريخ را وارونه و تحريف مىكنند ، خطر بزرگى براى انديشه نيست ؟ ! آنها حوادث بزرگ تاريخى را ، كه ارتباط محكمى با طبيعت جامعه و سازمانهاى اقتصادى و اجتماعى دارد ، تنها به ارادهء يك انسان معمولى نسبت مىدهند كه به قول نويسندهء مذكور در شهرها گردش مىكرد و بذر گمراهى و فساد را در آن جامعه سالم مىافشانده ! و مقصود اين نويسنده از « جامعهء سالم » جامعهء عصر مروان بن حكم است !
علي صوت العدالة الإنسانية (امام على ع صداى عدالت انسانى) (فارسى) — صفحة 1751
مساهمون: جورج جرداق
ص١٧٥١