ارزيابى و مقايسه بين اصول امام على و مبادى انقلاب كبير فرانسه ، به آن اشاره كرده و نشان داديم كه بعضى از اين مواد واصول ناشى از اصول و مواد ديگر است و يا آنكه تأكيد و توضيح اين و يا آن ماده و اصل پيشين است .
روشن است كه پايه اول و منشأ پيدايش مذاهب و مكتبهاى بزرگ ، اعم از مكاتب و مذاهب فكرى ، اجتماعى ، فلسفى يا علمى محض ، يك يا چند اصل و مبدأ بههمپيوسته و هماهنگ بوده كه بر اساس آن ، شاخهها و فروع زياد و بىشمارى بهوجود آمده و سپس طولى نكشيده كه همان فروع و شاخهها نيز ، ريشه و منشأ شاخهها و فروع ديگر شدهاند .
و بنابراين حقيقت ، ما مىتوانيم اصول هفدهگانهء اعلاميهء حقوق فرانسه را كه نقل كرديم ، به چهار اصل بالا برگردانيم و به آنها پيوند دهيم . و پس از آن مىتوانيم همه اين چهار اصل را هم به يك اصل اساسى جامع و بزرگ ، كه سرچشمه نخستين و بهمثابه نقطه مركزى دايره ، براى همه آنها بهشمار مىرود ، برگردانيم . و اين اصل اساسى و جامعالاطراف ، چيزى جز اين اصل و مبدأ نيست كه مىگويد : « مردم آزاد بهدنيا مىآيند و بايد آزاد زندگى كنند و از لحاظ حقوق ، با هم برابر باشند » و شما اگر در اين اصل نظر دقيق و كنجكاوانهاى ببريد ، صحت ادعاى ما را درك خواهيد كرد !
اين اصول چهارگانه را كه ما همه مواد و مبادى اعلاميه حقوق بشر فرانسه را در آنها خلاصه مىكنيم ، در قانون اساسى علىبن ابيطالب بهطور آشكار ، در نصوص گويا و واضحى وجود دارد ، چنان كه ديديد و درك كرديد !
علي صوت العدالة الإنسانية (امام على ع صداى عدالت انسانى) (فارسى) — صفحة 1001
مساهمون: جورج جرداق
ص١٠٠١