امام على همين حق را در گفتارهاى ديگرى نيز بيان مىدارد : « هر خونى را كه بهناحق ريخته شود خونخواه و هر حقى را هواخواهى است . » و از آن جمله اين سخن گرانقدرى است كه بهطور آشكار مردم را به دفع ظلم و ستم از جانب هركه باشد ، دعوت مىكند : « سنگ را از هر ناحيهاى كه بهسوى شما آمد ، به همان نقطه برگردانيد ! » . برگردانيدن سنگ ، به هر نقطهاى كه از آنجا آمده است ، كنايه از ايستادگى در برابر تجاوز و دشمنى ، با هر وسيلهاى است كه آن را دفع مىكند و متجاوز و دشمن را از تكرار عمل خود بازمىدارد . و البته اين در صورتى است كه نيكرفتارى و نرمش ، سودى نبخشيده باشد .
و باز در همين زمينه است : « وفادارى به نيرنگبازان و حيلهگران ، در نزد خداوند ، خيانت بهشمار مىرود » و : « اگر حق كسى را ادا كنيد كه او وظيفه خود را انجام نمىدهد ، درواقع او را بندگى نمودهايد » . در اين سخن ، ايمان عميق به مساوات و برابرى بين مردم در هر مرحله و زمينهاى ، بهچشم مىخورد . و همچنين ايمان ريشهدار به لزوم تعاون و همكارى نيك و ثمربخش ، كه موجب تكافل اجتماعى و حفظ حقوق مردم از طرف يكديگر است ، ديده مىشود . و آن كسى كه ثمره كوشش شما را مىبرد و بر شما ستم مىكند ، و شما باز حق او را ادا مىكنيد ، در واقع او را در جايگاه معبود قرار دادهايد و صفت همانندى با خود را ، از او سلب كردهايد . زيرا شما نيز در عهده او حقى داشتيد كه او آن را انجام نداده است و آنچه را كه علىبن ابيطالب از شما مىخواهد ، آن است كه : شما حق آن فرد را مراعات كنيد و او هم حق شما را نگهدارى نمايد ، ولى اگر ظلم و ستم كند ، البته كه بايد او را
علي صوت العدالة الإنسانية (امام على ع صداى عدالت انسانى) (فارسى) — صفحة 966
مساهمون: جورج جرداق
ص٩٦٦