دستگاه قضاوت و دادگاه بود . و اكنون درباره مساوات در ماليات و وظايف سخن بگوييم :
ماليات ، مال يا كالايى است كه از طرف فاتح يا حاكم براى مردم تعيين مىشود كه بپردازند و يا طبقهاى از مردم بر طبقه ديگر ، و يا قانونى برگروهى ، پرداخت آن را لازم مىشمارد و درواقع با زور و اجبار دريافت مىشود و يا بهعنوان حقى اخذ مىگردد كه جامعه بدون آن پايدار نمىماند . . . اين مالياتها موضوع عمدهء بسيارى از داستانها و قضاياى تاريخ را تشكيل مىدهد كه فتوحات بهخاطر آن انجام شده و ستمها و ظلمها به سبب آن بهوقوع پيوسته و انقلابهايى در راه آن رخ داده است . و شايد هم همين امر بهعلت پيوندى كه با وضع اقتصادى افراد و جماعات دارد ، آن قضيه و ركن اساسى است كه بقيه قضايا و امور در پشت آن پنهان شدهاند و اهميت چندانى ندارند ! بشر پيشين مانند كلدانىها ، آشورىها ، حتيتها و ديگران ، همواره مىجنگيدند و خود را نيز مانند ملتهايى كه با آنان مىجنگيدند ، نابود مىساختند و زندگى و دوران حيات خود را در جنگى كه برپا بود و يا با خاطره پيكارى كه پايان يافته بود و يا آمادگى براى نبردى كه در شرف انجام بود ، سپرى مىساختند و در آن ساعتى كه همسايگانشان به استراحت مىپرداختند ، آرام نمىگرفتند مگر آنكه اطمينان مىيافتند مالياتهايى را كه بر ملت شكست خورده تحميل كردهاند وصول خواهد شد و باجى را كه پس از ماهها و سالهاى متمادى محاصره يك شهر و فتح آن ، بر آن لازم شمردهاند ، بهدست خواهد آمد !
و اگر در گوشه و كنار ، داستانهايى از آشوبها و شورشهايى
علي صوت العدالة الإنسانية (امام على ع صداى عدالت انسانى) (فارسى) — صفحة 936
مساهمون: جورج جرداق
ص٩٣٦