انجام مىدهد مىداند و دورويان و مردمان چاپلوس را پست معرفى مىكند . . . امام على دليل و برهان خود را در اين زمينه ، بر روى اصول و پايههايى استوار مىسازد ، چنان كه ولتر هم پس از وى ، اينچنين رفتار مىكند !
و همانطور كه رابله ، مونتين ، منتسكيو ، ولتر ، روسو و ديگران ، هرگونه تعصب بىجايى را مورد حمله قرار دادهاند ، علىبن ابيطالب هم بيشتر از آنها ، آن را به باد حمله و انتقاد مىگيرد و شما در فصل « آزادى عقيده » از جلد اول اين كتاب « 1 » دليل قاطع و كوبندهاى را بر صحت و درستى اين موضوع خواهيد يافت .
و آن مطلبى را كه ديدرو در باره معنى آزادى ، در دائرةالمعارف آورده است كه : « آزادى آن است كه شما حق داشته باشيد آنچه را كه قانون اجازه داده است ، انجام دهيد » علىبن ابيطالب پيش از او ، بيان داشته است ، چنان كه در دو فصل : « آزادى و سرچشمههاى آن » و « آزادى بين فرد و جامعه » چگونگى آن را ديديم « 2 » و بهزودى در بخشهاى آينده نيز خواهيم ديد .
و آنچه را كه ادبا و نويسندگان پيش از انقلاب كبير فرانسه درباره « لزوم اطاعت زمامدار از قانونى كه ناشى از اراده ملت است » گفتهاند ، علىبن ابيطالب پيش از آنها بيان داشته و چگونگى آن را گوشزد كرده و بر آن اصرار ورزيده است . و از نظر امام على ، از وظايف لازم زمامدار آن است كه بيشتر از همه مردم در برابر قانون فروتن باشد و بر آن گردن نهد . و او در آن هنگام كه خليفه مسلمانان بود اعلام داشت
هامش
( 1 ) . به جلد اول ترجمه فارسى اين كتاب رجوع شود . م
( 2 ) . جلد اول همين كتاب ، ترجمهء فارسى