مسئله بردگى عرضه داشته ، در تمام زمانها و مكانها بهسود همه ملتها و امتها است ! » « 1 »
ما فكر مىكرديم كه فقط انبياء و پيامبران الهى هستند كه يك سلسله دستورات آسمانى تغييرناپذير مىآورند ، ولى امروز مىبينيم كه شريكان فراوانى در اين زمينه براى آنها پيدا شدهاند ! . . . و بنابر نظريه اين مؤلف ، همه مردم جهان بايد درباره هيچ طرح و برنامه تازهاى ، نسبت به امروز يا آيندهشان ، فكر نكنند ، زيرا همه مسائل مهم قبلًا « حل » شده است !
* * * مؤلف نامبرده در هر مسألهاى اظهارنظر مىكند و از آن جمله است نظريهاى كه درباره « مساوات » و مفاهيم و جنبه عملى آن ابراز داشته و البته اين اظهار لطف ! پس از ناسزاگويى فراوان به تمدن اروپايى و قلابى و فاسد و بىاعتبار خواندن آن است . « 2 »
در صورتى كه همين رفيق ما ، زندگى خود را با تلقيح مواد و واكسنى بر ضد و با و طاعون و امراض واگير ديگر حفظ كرده كه انديشه اروپايى كشف كرده و دست اروپايى ساخته است . و سپس لباسى را پوشيده است كه در اروپا بافته شده و آنگاه لطف فرموده و در دفترى كه با وسايل اروپايى ساخته شده نشسته تا در پرتو چراغى كه از آثار تمدن اروپايى است ، به آن ناسزا گويد . . . او نظريه خود را با جوهر اروپايى و بر روى كاغذ اروپايى در كنار بخارى ( شوفاژ ) و راديويى اگر زمستان باشد و يا در كنار پنكه و تلويزيون اگر
هامش
( 1 ) . الموالى فى العصر الاموى ، ص 148
( 2 ) . الموالى فى العصر الاموى ، ص 148