كامل انجام دهد ! و در همان شب دستور را صادر كرد و كشتار با صداى ناقوسهاى كليساها ، كه علامت اجازه بر شروع كشتار بود ، آغاز گرديد .
سماجت مردم در طلب آزادى ادامه داشت و حتى بر شدت و شكوفايى آن افزوده گشت و ناگهان مقاومت شدت يافت و نبرد به يك جنگ خانوادگى همهجانبه تبديل شد كه در تاريخ فرانسه به جنگ خانوادگى پنجم معروف است . اين جنگ قسمت پنجم از هشت جنگ خانوادگى است كه فرانسويان مدت 37 سال در تاريكىهاى آن فرو رفتند و در آن مدت شهرهايى ويران گرديد و روستاها و مزارع و دهكدههايى به آتش كشيده شد و مناطقى از بين برده شد و دژهايى محاصره گشت و تودههايى از مردم بهقتل رسيدند . پيكارهايى كه در اين هشت جنگ بين مردم خود فرانسه جريان داشت ، شديدترين نبردهايى است كه اروپا در تاريخ طولانى جنگهاى خود ، آنها را شناخته است . اين گروه خواستار آزادى فكر و انديشه و عقيده و كار ، و رهايى از قوانين ظالمانه بودند و آنگروه ميل داشتند وضع را بههمان نحوى كه بود نگهدارند و بدينترتيب همديگر را نابود مىساختند .
تاريخ همچنان به سير خود ادامه داد و ياران و هواداران آزادى هم رو به ازدياد نهادند و اين فيلسوف فرانسوى « مونتنى » است كه روح همگان را در تمايل شديد به آزادى انديشه و عقيده چنين ترغيب مىنمايد : « اين زيادهروى افتضاحآميزى است كه ما در ارزيابى افكار و نظريات خاص خود دچار آن شده و يك نفر را بهخاطر آن زندهزنده بسوزانيم » ! و اين فيلسوف با كمال شدت و قدرت بر ضد تعصب مىجنگيد و آن را به كجانديشى و نادانى نسبت مىداد .
علي صوت العدالة الإنسانية (امام على ع صداى عدالت انسانى) (فارسى) — صفحة 697
مساهمون: جورج جرداق
ص٦٩٧