چون مكّه به دست مسلمانان فتح شد ، رسول خدا ( ص ) براى اهل مكّه فرمان عفو عمومى صادر كرد ، ولى دستور داد كه عبد اللّه را بكشند گرچه به پيراهن كعبه چسبيده باشد . عبد اللّه بر جان خود ترسيد و به عثمان پناه برد .
عثمان او را پنهان كرد تا اينكه او را به خدمت پيامبر خدا آورد و برايش از آن حضرت امان خواست . رسول خدا ( ص ) ديرزمانى خاموش ماند و سر بلند نكرد ، تا آنكه سرانجام موافقت كرد . چون عثمان بازگشت ، حضرت رسول ( ص ) روى به حاضران كرد و فرمود : از آن جهت خاموش ماندم تا مگر يك تن از شما برخيزد سر از تنش جدا سازد . در پاسخ گفتند : ايما و اشارهاى در اين زمينه به ما مىفرمودى . رسول خدا ( ص ) فرمود :
شايسته نيست كه پيامبر به گوشهء چشم ايما و اشاره كند .
عثمان ، چون به خلافت نشست ، چنين شخص معلوم الحالى را ، به سبب برادرى با خود ، در سال 25 هجرى به حكومت مصر برگزيد « 1 » و عمرو عاص ، عامل آنجا ، را عزل كرد « 2 » .
عبد اللّه ، قسمتهايى از آفريقا را فتح كرد و عثمان خمس غنائم آن جنگ را به او بخشيد « 3 » .
هامش
( 1 ) . مصر ، در آن وقت ، يعنى همهء قارهء آفريقا .
( 2 ) . درست است كه عمرو عاص آدم بدى است كه ما مىشناسيم ، ولى فاتح مصر بود . در نزد مردم محترم بود و هنوز آن كارهايى كه در زمان معاويه انجام داد از او سر نزده بود .
( 3 ) . الاستيعاب 2 / 367 - 370 ؛ الاصابة 2 / 309 - 310 و 1 / 11 - 12 ؛ اسد الغابه 3 / 173 - 174 ؛ انساب الاشراف 5 / 49 ؛ المستدرك الصّحيحين 3 / 100 ؛ و تفسيرها ، از جمله تفسير قرطبى ، ذيل آيهء 93 انعام ؛ شرح نهج البلاغهء ابن ابى الحديد 1 / 68 .