فن چهارم : كليات خمس
اين فن مشتمل بر پنج فصل است :
فصل اوّل : تعريف كليات خمس
فصل دوم : مراتب اجناس و انواع
فصل سوم : ويژگىهاى فصول
فصل چهارم : وضعيت خاصه و عرض عام
فصل پنجم : احوال كليات خمس
فصل اوّل : تعريف كليّات خمس
در فصل گذشته گفتيم هنگامى كه سؤال از پديدههاى متعدد باشد ، در پاسخ بايد ذاتيات را بيان نمود . بيان كرديم كه پديدهها بر دو گونهاند :
1 - اين پديدهها از نظر ماهيت و حقيقت با همديگر اختلاف دارند ، مانند انسان ، اسب ، گاو .
2 - فقط از نظر تعداد با همديگر اختلاف دارند و از نظر ماهيت يكساناند ، مانند زيد ، عمرو ، بكر .
3 - اكنون در اينجا اضافه مىكنيم ، آن كلى ذاتى كه در پاسخ صورت اوّل گفته مىشود ، جنس و آن كلى ذاتى كه در پاسخ صورت دوم مىآيد ، نوع ناميده شده است .
كلمهء نوع ، مشترك لفظى و داراى دو معنى است . معنى نخست همين بود كه اشاره شد . يعنى هر كلى ذاتى كه در پاسخ پرسش از ماهيت پديدههايى كه فقط اختلاف عددى دارند ، مىآيد . اين معنى را نوع حقيقى مىنامند . معنى دوم عبارت است از كلياتى كه از