جانشينى و حفظ اسلام را بر عهده نظام شورايى قرار دهد و ضابطه و مفهوم آن را بيان نمايد و بر مبناى چنين نظامى ، مهاجرين و انصار را پس از خودش آمادهء پذيرش رهبرى دعوت نموده باشد . علاوه بر آن ما در نزد چنين نسلى ( مهاجرين و انصار ) تعريف روشن يا مفهوم مشخصى از اين نظام نمىيابيم ، چنانكه از طرف ديگر ممكن نيست ، تصور كنيم پيامبر ( ص ) آن را وضع كرده باشد و ضابطه و مفهوم آن را مشخص نموده باشد ، اما مسلمانها را بر آن آگاه نكرده باشد و آن را به آنان نياموخته باشد .
2 - چنانچه پيامبر ( ص ) مقرر كرده بود كه پس از خودش رهبرى دعوت و مسئوليت ادامهء دگرگونى و ساختن جامعه به عهدهء نسلى باشد كه از مسلمانان نخستين است و از مجموع مهاجرين و انصار تشكيل شده است ، در اين صورت بر پيغمبر ( ص ) لازم بود كه چنين نسلى را ازنظر عقيدتى و فكرى بهطور گسترده براى اين كار آماده نمايد و با نگرشى عميق آن را حفظ نمايد و در پرتو آن عمل جايگزينى را با آگاهى اجرا نمايد و براى مشكلاتى كه دعوت اسلام همواره با آن مواجه مىشود ، راهحلهايى كه جوشيده از رسالت و عقايد اسلامى است ، قرار دهد ؛ به ويژه اگر توجه كنيم ، پيامبرى كه به سقوط كسرى و قيصر بشارت داده است و مىدانست اسلام فتوحات بزرگى در پيش دارد و به زودى سرزمينهاى گسترده و ملتهاى مختلفى به قلمرو اسلام ، ضميمه مىگردد و بنابراين مسئوليت نگهدارى و حفظ اين ملتها بر عهدهء اسلام و مسلمانان است و بايستى امت اسلامى از خطرات اين پيروزىها حفظ شوند و احكام شرعى در بين اين سرزمينها و مردم آن اجرا شود و بااينكه نسلى كه در رأس كارها ، قرار داشت از پاكترين نسلهايى بود كه وارث اسلام شد و بيشترين استعداد را براى فداكارى داشت بااينحال ما هيچ اشارهاى از به وجود آمدن چنين آمادگى براى عهدهدارى مسئوليت رهبرى اسلام و آموختن و آگاهى عميق و گسترده از مفاهيم آن را نمىيابيم .
دلايلى كه چنين امرى را ثابت مىكند زياد است كه در اينجا فرصت بيان و شرح همهء آنها نيست . كافى است كه دراينمورد به احاديث پيامبر اسلام ( ص ) نگاهى بيندازيم ؛ زيرا تمام احاديثى را كه صحابه از پيغمبر ( ص ) در مورد قانونگزارى و تشريع
تاريخ الإمامية وأسلافهم من الشيعة ( پيدايش و گسترش تشيع ) ( فارسى ) — صفحة 19
مساهمون: عبد الله فياض
ص١٩