ابن سبا خوانده مىشد و راويان هم با غفلت ، همين نام را نقل كردهاند ، بدون اينكه توجه داشته باشند كه ابن سبا همان عمار ياسر بوده است . « 1 » دكتر شيبى نيز نظريه قبلى را پذيرفته و سپس سعى كرده است با نقل متونى كه مطالب موجود در داستان را تأييد مىكند ، نظريه خود را به اثبات برساند « 2 » .
هامش
( 1 ) - ايضا ، ص 274 - 7 . با توجه به آنچه مؤلف از قول وردى نقل كرده است ، نظريه وردى در مورد اينكه عبد الله بن سبا همان عمار ياسر بوده است ، درست نيست ؛ زيرا وى با ذكر چند وجه تشابه بين حالات عبد الله بن سبا و عمار ياسر نتيجه مىگيرد كه عبد الله سبا همان عمار ياسر بوده است ، درحالىكه هر محقق و خوانندهاى كه زندگى عمار ياسر و نيز آنچه به عبد الله سبا - برفرض وجود داشتن او - نسبت داده شده ، مطالعه كند ، درمىيابد كه فاصله اين دو بسيار زياد است و امكان ندارد ، هر دو نام يك نفر باشد ، عمار كسى است كه از زمان پيامبر ( ص ) و قبل از هجرت آن حضرت مسلمان شد و يكى از ياران نزديك آن حضرت به حساب مىآمد ، به گونهاى كه پيامبر ( ص ) او را ستود و پس از پيامبر نيز از دوستداران على ( ع ) بود تا اينكه در جنگ صفين در روز پنجشنبه 9 صفر سال 37 ه در سن 93 سالگى به شهادت رسيد و على ( ع ) بر جنازهاش حاضر و بر او گريست ، درحالىكه دربارهء ابن سبا مىنويسند : وى به دست على ( ع ) به مدائن تبعيد شد و در آنجا بود تا خبر شهادت على ( ع ) را شنيد و عقايدى كه به او نسبت مىدهند ( چنانكه برمىآيد ) شأن و مقام عمار ياسر از آنها منزه است . آيا به صرف اينكه ما در زندگى دو نفر وجه تشابهى پيدا كنيم ، مىتوانيم استدلال كنيم كه هر دو يكى بوده و فقط به دو نام از آنها تعبير مىشده .
وردى مىگويد : عمار نمىخواسته است ، صريحا نامش برده شود و به صورت رمز او را ابن السوداء مىگفتهاند . چه دليلى بر اين مدعا وجود دارد ، آيا اينكه عمار از يمن بوده و از قبايل سبئى آنجا باشد ، دليل آن مىشود كه همان عبد الله بن سبا است . اگر چنين باشد بسيارى از ياران على ( ع ) همانند مالك اشتر همدانى سبئى ، حجر بن عدى كندى سبئى و . . . يمنى بودهاند و از قبايل سبئى و اين حرف دربارهء آنها هم صدق مىكند ، اصولا چرا عمار كه صراحتا با عثمان به مخالفت پرداخت ، از بردن نام خود هراس داشته باشد و اينكه مردم بدانند او عمار ياسر و از صحابه پيامبر ( ص ) است ، نهتنها براى عمار نگرانكننده نيست ، بلكه در اين حال بيشتر مىتواند ميان مسلمانها در هدف خود موفق شود . بههرحال در اين زمينه بيش از اين نياز به توضيح نمىبينيم و از خوانندگان محترمى كه خواهان اطلاعات بيشترى در مورد شخصيت افسانهاى عبد الله بن سبا هستند ، مىخواهيم به كتاب عبد الله بن سبا نوشتهء علامه بزرگوار سيد مرتضى عسكرى مراجعه نمايند . - م .
( 2 ) - الشيبى ، كامل ، الصلة بين التصوف و التشيع ، ج 1 ، ص 36 - 40 .