مىنمودند » « 1 » .
دلايلى كه منجر به پيدايش غلو و غلات شد ، فراوان است كه مهمترين آنها عبارتند از :
1 - گروههايى از ملتهايى [ مختلف ] كه به اسلام گرويده بودند ، هنوز به همان رسوم و عادات دينى و اجتماعى قديم كه از محيطهاى زندگىشان به ارث برده بودند ، وابسته و پايبند بودند و اين فرضيه نهتنها دربارهء جمعيتهايى كه از قبايل يمن بودند و از ابتدا تشيع را صرفا به شكل عالى آن پذيرفتند ، صحيح است ، بلكه در مورد جمعيتهاى ايرانى الاصلى كه اغلب آنها تشيع را در خلال قرن اول و دوم هجرى به صورت عالى آن [ كه دربارهء امامان غلو مىكردند ] پذيرا شدند ، نيز صحيح مىباشد .
ما در فصل اول نظريهء استاد و ات را بيان كرديم و خلاصهء نظريه او آن بود كه جمعيتهاى يمنى قبل از پذيرش اسلام از مذهب مونوفيستى كه يكى از فرقههاى مسيحيت است ، پيروى مىكردند . پيروان اين مذهب مىگويند : مسيح بااينكه يك رهبر روحانى است ، علاوه بر داشتن طبيعت بشرى ( ناسوتى ) داراى يك طبيعت الهى ( لاهوتى ) است و گروههايى از قبايل يمن كه اسلام را پذيرفتند ، عادات و رسومات دينى سابق خود را كاملا رها نكرده و به اينجهت آنها تشيع را كه امام در آنيك رهبر روحانى براى شيعه است ، به جاى مسيح نسبت به مونوفيستها ، پذيرفتند . و ات براى اثبات نظريهء خود دلايل ديگرى نيز اقامه كرده كه خوانندهء گرامى مىتواند آن را در فصل اول اين كتاب مطالعه كند « 2 » .
هامش
( 1 ) - ملل و نحل ، ج 1 ، ص 154 .
( 2 ) - نظريه و ات در مورد علت گرويدن قبايل يمنى به تشيع در مورد شيعه اماميه صحيح نيست ، زيرا شيعهء اماميه امام را بشرى مىداند معصوم كه بندهاى از بندگان خداست و اينكه نگرش شيعهء اماميه به امام به گونهاى باشد كه مسيحيان مونوفيستى نسبت به عيسى ( ع ) داشتند و او را همانند خدا مىدانستند و به خدا تشبيه مىكردند ، صحيح نيست . ممكن است اين نظريه در مورد فرقههاى غلات شيعه درصورتىكه از قبايل يمن باشند ، صحيح باشد ؛ چنانكه منظور مؤلف نيز از آوردن نظريه و ات در اينجا همين است ، زيرا مؤلف صحت نظريهء و ات را در مورد شيعهء اماميه مردود دانست . - م .