بنى جذام ، از اين نام سخن به ميان آمده است . - « فيفاء الفحلتين » .
( 1 )
فخّ :
( به فتح اول و تشديد دوم ) ، در لغت به معناى « دام » است كه با آن شكار مىكنند . اين واژه عربى نيست ، بلكه معرّب است و در عربى به آن « طرق » مىگويند . فخّ : واديى است در مكه كه همان وادى زاهر است ، واقع در ميان عمرة التنعيم و مسجد الحرام .
ابن عمر روايت كرده است كه پيامبر صلّى اللّه عليه و آله ، قبل از ورودش به مكه ، در فخّ غسل كرد . قبر ابن عمر در فخ است و امروزه به نام « الشهدا » شناخته مىشود .
[ و همچنين « فخّ » نام دوّمين وادى مهمّ مكه است كه اكنون هر بخش آن به نامى است . سمت بالاى آن را « خريق العشر » و قسمت ميانى آن را « زاهر » و « شهداء » و بخش پايين آن را « امّ الجود » و بين زاهر و حديبيه را « بلدح » مىنامند .
در زمان ازرقى بخش بالاى فخ را « مكّة السّدر » مىگفتهاند .
وادى فخّ به واسطه جنگى كه در هشتم ذى حجه ، سال 169 هجرى ، در آنجا رخ داد ، بدين نام شهرت يافت . اين جنگ ميان لشكريان حسين بن على بن الحسن ، پسر عموى امام كاظم عليه السّلام ، و سپاه عباسى به فرماندهى عباس بن محمد از نوادگان عبد اللّه بن عباس پيش آمد كه در جريان آن حسين و تمام لشكريانش به شهادت رسيدند و پيكر آنان سه روز در ميدان باقى ماند .
محلّ قبر شهداى فخ ، در محل معروف به « زاهر » قرار داشته است و به همين جهت « حىّ الشّهداء » ؛ يعنى كوى شهيدان ، ناميده مىشود . « 1 »
حادثهء شهداى فخّ به حدّى هولناك بود كه پس از عاشورا ، سختترين و دردناكترين حادثهء تاريخى خوانده شد . « 2 » و « 3 » ]
( 2 )
فدك :
دهكدهاى است كه خداوند آن را در سال هفتم هجرى از طريق صلح عايد پيامبرش گردانيد . در حال حاضر ، فدك شهر آباد پرجمعيتى است در شرق خيبر و داراى نخلستانها و مزارع فراوان مىباشد و امروزه به آن « حائط »
هامش
( 1 ) . معالم مكة التاريخيه ، صص 211 و 312
( 2 ) . بلادى ، ج 7 ، صص 18 و 19
( 3 ) . جواهر ، ج 18 ، ص 120 ، به نقل از وسائل باب 18 ، از ابواب مواقيت ح 1 و 2