[ ضبح :
جايى است كه نخستين گروه از حاجيان در عرفات ، از آنجا كوچ مىكنند .
بدين ترتيب « ضبح » كنارهء شرقى وادى « عرنه » و شمال « مسجد نمره » ؛ يعنى نزديك آن است و مردم براى درك مشعر ، از آنجا كوچ مىكنند . « 1 » ]
( 1 )
ضبوعه :
( به فتح اول و ضمّ دوم ) ، يكى از منزلگاههاى مسير پيامبر خدا صلّى اللّه عليه و آله به غزوهء ذو العشيره است . راه مدينه به ضبوعه ، از ميان جماوات و سپس از فيف ( بيابان ) الخبار مىگذرد و به تپهء بلندى مىرسد كه به ضبوعه مشرف است و از آنجا به ملل ، در جنوب غربى مدينهء منوره مىرود .
( 2 )
ضجنان :
( به فتح اول و دوم ، به سكون جيم نيز روايت شده ) ، در سيره و در حديث اسراء و غير آن ، از اين مكان نام برده شده است . جايى است نزديك مكه .
بلادى مىنويسد : حرّه يا سنگلاخ مستطيل شكلى است در پنجاه و چهار كيلومترى مكه كه از شرق به غرب كشيده شده و راه مكه به مدينه ، از شاخ غربى آن مىگذرد . اين شاخ امروزه به نام « خشم المحسنيه » خوانده مىشود .
ضجنان شاخ يا باريكهء ديگرى نيز دارد كه به سمت شمال غربى كشيده شده و پوشيده از ريگ است . اين شاخ همان كراع ( كرانهء ) الغميم مىباشد .
[ به گفتهء ياقوت ، « ضجنان » كوه كوچكى است كه در فاصلهء 25 ميلى مكه قرار دارد و در پايين آن محلى به نام « غميم » واقع است كه يكى از مساجد منسوب به پيامبر خدا صلّى اللّه عليه و آله در آنجا بوده و آن حضرت در آن نماز گزارده است . « 2 » ]
( 3 )
ضحيان :
( به فتح اول و سكون دوم ) ، دژى بوده در جنوب غربى مدينة النبى كه احيحة بن جلاح ( اوسى ) آن را ساخته بود .
[ ضراح :
نام ديگر بيت المعمور است كه به آن « ضريح » نيز گفته مىشود . ضراح يا ضريح در لغت به معناى مكان دور است و از آنجا كه بيت المعمور ، در آسمان چهارم ، محاذى كعبه قرار دارد و فاصلهاش از زمين بسيار است ، به اين نام
هامش
( 1 ) . بلادى ، ج 5 ، ص 185
( 2 ) . ج 3 ، ص 453