كانال يا گودالى است كه مسلمانان براى جلوگيرى از ورود نيروها و دستهجات مشرك و يهود به مدينه حفر كردند .
مدينه از سه جهت در احاطهء حرّه يا سنگلاخ بود و تنها طرفى كه مشركان مىتوانستند از آنجا به مدينه حمله كنند شمال غربى اين شهر ، ميان كوه سلع و پايين حرّهء وبره - كه امروزه به آن حرّهء غربى مدينه مىگويند - و شمال شرقى آن از سلع تا حرّهء واقم بود . لذا مسلمانان بين اين دو حرّه خندقى حفر كردند كه از پشت كوه سلع دور مىزد . - « نقشهء غزوهء خندق » .
( 1 )
خندمه :
كوهى است در مكه كه در خبرهاى مربوط به روز فتح مكه از آن ياد شده است .
( 2 )
خولان :
نام قبيلهاى است برگرفته از نام سرزمين خولان .
( 3 )
خيبر :
شهرى است معروف در 165 كيلومترى شمال مدينه در راه شام .
- « نقشهء شهر خيبر » .
( 4 )
خيف :
( به فتح اول و سكون ياء ) ، در لغت به معناى جاى فروتر از درشتى كوه و بلندتر از مسيل آب است . نام مسجد خيف در منا ، از همين معنا گرفته شده است . اقوال ديگرى نيز در اين باره گفتهاند . خيف نامى است كه به جاهاى زيادى اضافه مىشود و مشهورترين خيفها يكى خيف منا است كه مسجد آن به نام مسجد خيف شهرت دارد .
گفتهاند : خيف منا همان خيف بنى كنانه است .
و ديگر خيف نوح است كه در راه مدينه به بدر قرار دارد .
[ خيف عبد اللّه :
نام ديگر روستاى « مهايع » است كه در وادى بزرگ « سايه » قرار دارد و در آنجا قبرى است كه اهالى آن به نقل از گذشتگان خويش ، آن را قبر عبد اللّه پدر گرامى پيامبر خدا صلّى اللّه عليه و آله مىدانند . اختلاف نظر ياد شده در مورد قبر پدر ارجمند آن حضرت ، مانند اختلافى است كه در محل دفن مادر بزرگوارش وجود دارد ( ولى صحيح آن است كه قبر شريف عبد اللّه در مدينه در شمال مسجد النبى صلّى اللّه عليه و آله مىباشد ) . « 1 » ]
( 5 )
خيل :
بقيع الخيل در بازار مدينه نزد خانهء
هامش
( 1 ) . بلادى ، ج 3 ، ص 186