همين محل تبعيد شد و در همانجا درگذشت . اصمعى مىگويد :
حمى الربذه در « قرقگاه » سرف ، كه وسط نجد است ، واقع شده و قرقگاه سمت راست را تشكيل مىدهد . روايت شده كه پيامبر صلّى اللّه عليه و آله آن را براى شتران صدقه قرق كرد . بنا به نقل هجرى ، عمر نخستين كسى بود كه ربذه را قرقگاه ساخت و گسترهء قرقگاهش يك چاپار در يك چاپار بود و چهارپايان مردم مدينه در آن مىچريدند .
( 1 )
ج : حمى ضريّة يا قرقگاه ضريّه
( به فتح ضاد و كسر راء و تشديد باء ) ، دهكدهاى است در حدود هفت منزلى مدينه ، در راه حجّاج بصره به مكه . نام آن را از چاه شيرينى كه در آنجاست و به آن « ضريّه » مىگويند گرفتهاند . ابن كلبى مىگويد : اين قرقگاه به نام ضريّه دختر نزار ناميده شده است . بنا به نقل هجرى ، عمر بن خطاب از هر طرف تا شش ميل را قرق كرد و ضريّه در وسط قرقگاه جاى دارد . در زمان عثمان تعداد شترها به چهل هزار نفر رسيد ؛ به طورى كه قرقگاه گنجايش آنها را نداشت . لذا عثمان دستور داد آن را توسعه دهند تا گنجايش شتران صدقه را داشته باشد . او يكى از آبهاى بنى ضبيبه را كه نزديكترين آبهاى آنها به ضريّه بود ، خريدارى كرد .
ضريّه از آبهاى ضباب در جاهليت بود كه به ذى الجوشن ضبابى ، پدر شمر ، قاتل امام حسين بن على عليهما السّلام ، تعلّق داشت .
( 2 )
حنّان :
راهى است كه پيامبر خدا صلّى اللّه عليه و آله در مسير خود به بدر آن را پيمود و نزديك بدر قرار دارد . حنّان نام خاص نيست ، بلكه صفت است . گفته مىشود : « طريق حنّان » يعنى راه آشكار و پيدا .
[ به گفتهء بلادى ( ج 3 ، ص 68 ) ، حنّان ، تپهء بزرگ شنى است مانند كوه كه بر سر راه مكه به مدينه در نزديك بدر قرار دارد . پيامبر خدا صلّى اللّه عليه و آله در مسير خود به جنگ بدر ، از سمت راست آن طىّ طريق كرده است . ]
( 3 )
حنين :
نام مكانى است كه در كتاب خدا از آن ياد شده است :
« وَ يَوْمَ حُنَيْنٍ . . . »
. « 1 »
جنگ حنين در همين مكان به وقوع پيوست . در بيست و شش كيلومترى شرق مكه واقع شده و با دو نشانهاى كه
هامش
( 1 ) . توبه : 25