تذكرات لازم
1 - غالب مطالبى كه در مجلدات يكم و دوم باجمال مورد بحث شده ، در مجلدات بعدى مشروحاً مورد بررسى قرار گرفته است .
2 - ترجمه هايى كه در اين مجلدات از زبانهاى خارجى آورده شده است ، بر دو نوع است .
نوع يكم - ترجمه هايى است كه از زبان اصلى به دست آوردهايم .
نوع دوم - از ترجمه هايى است كه از زبان خارجى به فارسى و عربى به وسيلهء مترجمين محترم صورت گرفته است .
در اين نوع نيز دقت لازم شده است كه در بعضى موارد كه مطلب با اهميتى بوده است ، بوسيلهء متخصصين زبان اصلى تطبيق شود . گاهى نيز به ترجمه هاى متعدد مراجعه شده است .
و در بعضى از موارد كه كتاب اصل را در اختيار نداشتيم ، به ترجمه ها اكتفا نموديم . اگر چه احتمال اشتباه در ترجمه ها احتمال با مورد است ، ولى ما محاسبهء علمى و فلسفى را روى آن ترجمه انجام دادهايم . در حقيقت مقصود ما اين بوده است : اگر مؤلف كتاب چنين چيزى را كه در ترجمه ديده مىشود ، گفته است ، صحت و بطلان و تفسير و توجيه آن به قرارى است كه مطرح كردهايم .
نظير تحقيق در بارهء آن جمله كه به جالينوس نسبت دادهاند كه او گفته است : من آن قدر زندگانى را دوست دارم كه -
راضيم كز من بماند نيم جان
تا ز . . . اشترى بينم جهان
جلال الدين در انتقاد از اين جمله مىگويد : من نمىدانم جالينوس اين سخن را گفته است يا نه ؟ روى سخن من با كسى است كه چنين سخنى را گفته باشم .
3 - در سال 1344 شمسى هجرى ، جمعى از دوستان دانشمند و فضلاى پاك دل كه شيفتهء مقامات علمى و معرفتى جلال الدين مولوى بودند ، در تهران دور هم گرد