تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى — صفحة 522

امروزه كسى نيست كه دخترى را زنده به گور كند ، اما اين احترام ناشى از ارزيابى دختر و صنف زن نيست ، زيرا به جهت محروميت از آزادى روحى هر دو صنف مرد و زن و دختر و پسر در نو بهار زندگانى بدون اين كه زحمت در گور كردن خود را به ديگران بدهند با دست خودشان تيشه به ريشهء نهال زندگيشان مىزنند و خود كشى مىنمايند و بزرگانشان هم جز تماشا چارهء ديگر ندارند . همهء اين تيره بختىها و تزلزل در حيات بيش از يك علت ندارد و آن اين است كه بشر امروزى مولا ندارد . او براى خود مولاهاى فراوانى تراشيده است ، و زندگانى خود را در راه آن بتهاى بىزبان به پايان مىرساند ، كار مىكند و مىكوشد و هدفى جز وصول به لذايذ و ظواهر فريبنده ندارد . اين آرمانها كه هر يك مولاى مخصوصى براى انسان امروزى تلقى شده است ، امروز او را مىخواند و همان مولا فردا در اشك سوزان غوطه ورش مىسازد . « يَدْعُوا لَمَنْ ضَرُّه أَقْرَبُ مِنْ نَفْعِه لَبِئْسَ اَلْمَوْلى وَلَبِئْسَ اَلْعَشِيرُ 22 : 13 . » ( 1 ) ( كسى را مىخواند كه ضررش نزديكتر از نفعش مىباشد ، اين خوانده شده كه تمام نيروهاى انسان بىنوا را مستهلك مىسازد ) مولا و پيشواى بدى است كه گروه بدى را دنبال خويش مىكشد ) . آزاد ساختن مردم از زنجيرهاى گران بار طبيعى كه مانند مگسهاى ناچيز دور شيره ى خود طبيعى انسانى گرد آمده‌اند ، بدون تعين يك مولا كه ماهيت او را عوض كند و نگذارد مگسها و حشرات طبيعت به روح او راه يابند امكان ندارد . تاكيد مكرر قرآن مجيد در موضوع مولا چه علتى بالاتر از اين دارد كه روح انسانى را از آن همه عوامل پست حيوانى آزاد نموده و او را به مبدء مطلق خود بسپارد . « وَإِنْ تَوَلَّوْا فَاعْلَمُوا أَنَّ الله مَوْلاكُمْ نِعْمَ اَلْمَوْلى وَنِعْمَ اَلنَّصِيرُ 8 : 40 . » ( 2 )