( مثل كسى كه صدقهاى مىدهد و سپس آن را مىگيرد ، مانند است سگى كه استفراغ مىكند و سپس قىء خود را مىخورد ) . « عن النبى صلى الله عليه و آله السماح رباح و العسر شؤم » ( 1 ) ( پيامبر اكرم فرموده است : مسامحه سود بخش است و سخت گيرى شوم ) . « عن النبى صلى الله عليه و آله ما نقصت صدقة من مال » ( 2 ) ( پيامبر اكرم فرموده است : هيچ صدقه از مال كم نمىشود ) .
تفسير ابيات
محتسب در خواب به آن مددكار مىگويد : حالا بشنو كه من ديده بودم مهمان تازهاى مىرسد . من شنيده بودم كه آن مهمان مديون است ، لذا چند قطعه گوهر براى او گذاشتهام كه دين او را ادا مىكند و زيادى هم مىماند .
آن گوهرها را به او بدهيد تا مهمانم با دل مجروح بر نگردد . وام او نه هزار طلا است ، از آن گوهرها دين خود را بدهد و بقيه اش را هم خرج نموده مرا هم در دعايش متذكر شود . من در زندگانىام مىخواستم دين او را با دست خودم ادا كنم و در فلان دفتر همين قسمت را يادداشت كرده بودم ، ولى پيك اجل فرا رسيد و مهلتم نداد ، تا بتوانم آن در عدن را پنهانى به وام دار بسپارم . لعل و ياقوت را براى پرداخت وام او در فلان ظرف نهاده و نام آن وام دار را روى آن نوشته و در زير فلان طاق پنهان نمودهام .
قيمت آن جواهر را جز سلاطين كسى نمىداند ، بگو به آن غريب وام دار بكوشد تا در فروشش فريب نخورد .
پيامبر ما به كسى كه در معاملات گول مىخورد ، دستور داد كه هميشه سه روز اختيار فسخ را براى خود شرط كند . در فروشش شتاب نكند و از كساد شدن آن
هامش
( 1 ) جامع الصغير ، ج 2 ص 37 . .
( 2 ) احياء العلوم غزالى ، ج 2 ص 136 . .