( ( 3468 ) ) در خيال صورتى جوشيده اى
همچو جوزى وقت دق پوسيده اى
( ( 3469 ) ) هست از آغاز چون بدر آن خيال
ليك آخر مىشود همچون هلال
( ( 3470 ) ) گرچه اول بنگرى تو آخرش
فارغ آيى از فريب فاترش
گاهى تخيلات و انديشه ها با تلاطم طوفانى آغاز مىشود و در تموجات و نوسانات ناچيز پايان مىيابد و گاهى بالعكس .
كيفيت آغاز و پايان تخيلات و انديشه ها اغلب وابسته به كيفيت درونى اشخاص است . انگيزه هاى برونى كه موجب بروز پديده هاى مغزى مىشوند ، با اين كه متعين هستند ، كميت و كيفيت فعاليتهاى درونى اشخاص را نمىتوانند تعيين و مشخص نمايند . لذا در پديده ها و جريانات درونى ، همواره وضع خصوصى قطب ذاتى اشخاص اساسىترين نقش را به عهده دارد . به همين جهت است كه يك انگيزهء برونى ممكن است تخيلات و انديشه هاى شخصى را با تلاطم و تموجات تند بر انگيزد و تدريجا به نوسان و اهتزاز خفيف تبديل شود و همان انگيزهء برونى در درون شخص ديگر اثر معكوس داشته باشد . اذهان خام و ابتدائى توانايى مهار كردن تخيلات و تجسيمات و تداعى معانى را نداشته ، شدت و ضعف و گسيختگى و پيوستگى آن پديده ها بستگى به عوامل ناخود آگاه درونى و برونى دارد .
اينها به عنوان مسائل روشنى در بررسىهاى روانى مطرح مىشود . آن چه كه مهم و قابل دقت است ، اين است كه انبوهى و ضعف جريانات روانى را نمىتوان ملاك واقعى بودن محتويات آنها تلقى نمود .
ممكن است تخيل يا انديشهاى در مغز آدمى با خواسته ها يا واحدهاى ذخيرهاى در ناخود آگاه متورم شود و با وضع تازه نما درون انسان را با تمام جديت به خود مشغول