و لو از حركت درونى انتزاع مىشود ، و در قلمرو ادراك كننده بدون كمترين رنگ آميزى با ماهيت و خصوصيات حركتهاى عينى منعكس و به جريان مىافتد .
قلمرو دوم - كميت در قطب برون ذاتى
- مسلم است كه يك يا چند سيب و آجر و انسان در جهان عينى وجود دارند ، خواه كسى وجود داشته باشد كه عدد را از آنها انتزاع و يا با عينك عدد در آنها بنگرد يا نه ، همچنين جويبار كوتاه و دراز و سنگ سبك و سنگين و حركت و تحول در جهان برون ذاتى تحقق دارد و در اين تحقق نياز به درك كننده ندارند . اين كميت خصوصيات خود را در مجراى ارتباطات و تحولات جهان برون ذاتى به دست مىآورند .
قلمرو سوم - كيفيت در قطب درون ذاتى ، ( ادراك كننده )
پديده ها و نمودهاى حقايق جهان عينى در موقع تماس با قطب ادراك كننده ، رنگ آميزى مىشوند و محصولى از من و جز من به وجود مىآورند ، مانند طعمها و رنگها و بوها و غير ذلك .
تبصره - كيفيت در اين قلمرو غير از كميت در آن است ، زيرا چنان كه در مسائل بالا متوجه شدهايم ، عدد و زمان در قلمرو درك كننده به هيچ وجه سنخيتى با جهان عينى كه منشأ انتزاع آنها است ، دارا نمىباشند ، در صورتى كه هيچ كيفيتى از نمود جهان عينى در قلمرو درك كننده منعكس نمىشود ، مگر اين كه نمودى و لو سايهاى از آن نمود عينى را دارا مىباشد . حتى كيفيتهاى خود درون ذات كه محصولى از سازندگىهاى قلمرو ذات بوده باشد ، مانند مفهوم تجريد شدهء علم و لذت و الم كه بالضروره نمودى از دانش و لذت و الم واقعى در درون را در بر مىدارد .
قلمرو چهارم - كيفيت در قطب برون ذاتى ( ادراك شونده )
اين نوع از كيفيت اختصاصات نمودى اشياء خارجى است كه با قطع نظر از ادراك كننده ، عينيت برون ذاتى دارند ، مانند اشكال اجسام از مثلث و مربع و كوچك و بزرگ و ساير خواص