از دانش در حال گسترش فراهم آورده است كه محققا موجد پيشرفتهاى تكنولوژيك گسترده ترى خواهد شد كه نتايج آنها براى جامعهء آينده عظيم ، ولى نامعلوم است .
موفقيت چشمگير علم وتكنولوژى را در جهش ناگهانى پيشرفت ورشد اقتصادى به ترازى بايد بشناسيم كه در سيارهء ما بىسابقه بوده است . اين موفقيت مقدار خوراك موجود را به فراوانى افزايش داده ، بر طول عمر ما افزوده وتندرستى ميليونها مردم را تامين كرده و براى آنها اوقات فراغت به ارمغان آورده است . نسلهاى گذشته اين را عصرى طلايى به حساب مىآوردند .
اما علم وتكنولوژى ، با همهء سودهايى كه دارند ، در پيچيده ساختن اوضاع كنونى و در رشد خارق العادهء جمعيت فعلى ، در آلوده سازى و در ديگر اثرات فرعى ناخوشايند صنعتى شدن ، مهمترين نقش را ايفاء كردهاند .
آرى چون جوهر انسان باز نشده وگسترش او به دريا وخشكى وفضا ناخود آگاه بوده است .
در حقيقت آنها را به روى خويشتن گسترانيده است .
ما به هيچ وجه خواهان آن نيستيم كه به وضع چند قرن قبل ، يعنى به زمانى كه كنترل جمعيت به دست بىغذايى وبيمارى بود ، باز گرديم ، ولى تا كنون نياموختهايم كه چگونه وضع فعلى را كنترل كنيم . و چون ديد دقيقى در بارهء آيندهء خود نداريم ، به دقت نمىدانيم كه نيروى عظيم پژوهشهاى علمى وتكنولوژيك را - كه بالقوه مىتواند پيشرفت يا خرابى بيافريند - در چه جهتى هدايت كنيم .
[ آرى چون جوهر انسان باز نشده وگسترش او به دريا وخشكى وفضا ناخود آگاه بوده است در حقيقت ، آنها را به روى خويشتن گسترانيده است ] . . . و هر نيروى جديدى كه براى غلبه بر طبيعت به دست مىآوريم ، ظاهرا براى آدمى نيز غالب است . علم وتكنولوژى هم خطر نابودى از نيروى گرماى هستهاى به ارمغان آوردهاند وهم تندرستى وكاميابى . افزايش جمعيت وهجوم به شهرها به انواع منحطى از فقر و زندانى شدن در زندگى شهر كثيف انجاميده است كه غالبا از نظر فرهنگى بىبار ، پر سر و صدا وتباهى آفرين است .
تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى — صفحة 611
مساهمون: محمد تقي جعفري
ص٦١١