1 - رشته هاى متنوع علم تشريح كه مخصوصاً در دوران اخير براى ما عظمتى را در ساختمان كالبدى انسان نشان مىدهد كه حقيقتا محير العقول است .
هر يك از ساختمان چشم ، گوش ، بينى ، دستگاه گوارش وهاضمه و زبان وتارهاى صوتى وقلب وجريان شگفت انگيز خون ووجود عوامل دفاع كننده از مضرات گوناگون . . . وصدها پديده هاى بهت انگيز روشنترين دليل به احسن التقويم است كه در خلقت آدمى به كار رفته است .
2 - درست است كه مغز وسلولها واعصاب وتشكيلات اسرار آميز مغز نيز جزئى از كالبد مادى آدمى است ، ولى چنان عظمتى در آفرينش مغز وجود دارد كه با اين همه پيشرفت علوم تشريح وفيزيولوژى ، هنوز به اعتراف متخصصين موضوعات مزبوره يك صدم مصالح و كار وخواص مغز حتى از نظر طبيعى محض كشف نشده است .
3 - رشته هاى متعدد ومتنوع فيزيولوژى ( علم الاعضاء ) نيز توسعهء سرسام آور ونامحدود پيدا كرده و هر روزى كه مىگذرد ، تازه بلكه تازه هاى اعجاب انگيزى در علم مزبور بروز مىكند .
4 - مسائل روانى مربوط به تاثيرات وتاثرات از قلمرو وفيزيولوژيكى آدمى حد ونهايتى براى خود نمىشناسد و همه اين معلومات ومعارف در صحنهء ساختمان مادى وطبيعى آدمى كه هزاران كتاب در بارهء آنها نوشته شده با اين حال گاهى با اين جمله كه متخصصين مىگويند : - كه هنوز ما در مقدمات شناخت طبيعت انسان بسر مىبريم ، رو برو مىگرديم .
اما در مقابل عظمتى كه در استعداد آدمى در ميدان معنويات به معناى عمومى وجود دارد ، چيزى جز سكوت در مقابل آن عظمت سراغ نداريم . زيرا وقتى كه موضوع جان وروان يا روح به ميان كشيده مىشود ، اندازه گيرىها از كار مىافتد ، محدوديتها در هم مىشكند ، قوانين واصول طبيعت در كنار ايستاده و به تماشاگرى پردازند . . . مثلًا در موقع احساس لذت ، يك نمود معين فيزيولوژيكى در صحنهء كالبد مادى آدمى
تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى — صفحة 401
مساهمون: محمد تقي جعفري
ص٤٠١