نيستى بخرند ، باز تو انسان از آن استقلال روحى برخوردارى كه مىتوانى حساب عنصر اصلى شخصيت خود را تر و تازه ومثبت ببينى ، يعنى با اين كه « دم بدم در تو خزان است وبهار » - درست دقت كن و به اعماق خويشتن بنگر و -
باغ دل را سبز وترّ و تازه بين
پر ز غنچهء ورد وسرو وياسمين
9 - مباحثى كه در مثنوى موج را مطرح مىكند دليل ديگرى براى اثبات آن است كه جلال الدين به موضوع حركت وتحول اهميت فوق العاده قائل است .
چون در يكى از مجلدات گذشته مبحثى به عنوان « موج از نظر جلال الدين » مطرح كرده و تا حدودى آن را مشروحا مورد بررسى قرار دادهايم ، ديگر لزومى براى تكرار آن نمىبينيم ، تنها چند بيت را به عنوان نمونه كه كلمهء موج را به كار برده وعالىترين نشان حركت است ، متذكر مىشويم :
عقل پنهان است و ظاهر عالمى
صورت ما موج يا از وى ( 1 ) باد سوزان است اين آتش بدان
پرتو آتش بود نى عين آن
عين آتش در اثير آمد يقين
پرتو وسايهء وى است اندر زمين ( 2 ) هفت دريا اندرو يك قطرهاى
جمله هستىها ز موجش چكرهاى ( 3 ) دور گردون را ز موج عشق دان
گر نبودى عشق بفسردى جهان ( 4 ) بحر وحدانيست جفت وزوج نيست
گوهر وماهيش غير موج نيست ( 5 )
حتى توصيه جلال الدين به رهروان كوى رشد و كمال اين است كه مانند فلاسفه ومتفكرين انديشه باز وتجريد باف نباشيد كه جهانى را از دور مىبينند
هامش
( 1 ) دفتر اول ص 25 ب 21 . .
( 2 ) دفتر سوم ص 205 ب 10 و 11 . .
( 3 ) دفتر پنجم ص 310 ب 52 . .
( 4 ) دفتر ششم ص 382 ب 61 . .
( 5 ) دفتر ششم ص 382 ب 62 . .